Το προφίλ μας στο Google Plus
0

deltaHacker 039 editorial: Γνωρίζουν σχεδόν τα πάντα, για σχεδόν οτιδήποτε

Είναι πλέον γεγονός. Όπου κι αν πηγαίνει ο Yours Truly, ο Θεός της Καλοκαιρίας τον ακολουθεί. Μπορεί βέβαια να συμβαίνει και το αντίστροφο. Εξαιτίας, π.χ., μιας καλοστημένης φάρσας της Μοίρας, ο Yours Truly ίσως να βαδίζει στο μονοπάτι που χαράσσει ο Θεός της Καλοκαιρίας. Όπως και να ‘χει, το αποτέλεσμα είναι το ίδιο.

Φύγαμε για λίγες μέρες με την κα Σύμβουλο Εκδόσεως (TM) από τη Θεσσαλονίκη, και η πόλη είδε χιόνι. Πήγαμε βορειότερα, στην όμορφη Δράμα με τη μαγευτική Ονειρούπολη, και η πόλη *δεν* είδε χιόνι. Ήταν να κατέβω για λίγες μέρες Εύβοια –τελικά το ακύρωσα λόγω επίμονου πουντιάσματος– και είδαν κι εκεί χιόνι. Το βλέπετε το μοτίβο; Σχεδόν παντού χιόνι, εκτός από εκεί που θα έπρεπε να χιονίζει. Και γιατί δεν χιονίζει, εκεί που θα έπρεπε; Ρητορικό το ερώτημα.

Είναι κι άλλα τα απρόσμενα των ημερών. Να, θα πω ένα στην τύχη: Οδεύομεν προς εκλογάς. Ξανά. Μιλάμε βεβαίως για εκλογές που για ορισμένους είναι καταστροφικές, τη στιγμή που για άλλους είναι λυτρωτικές. Αλλά ασχέτως του τι πιστεύει ο καθένας, οι εκλογές θα γίνουν. Κι από την επομένη μάς περιμένουν λιμοί και καταποντισμοί ή η μία ευλογία μετά την άλλη. Εντελώς μεταξύ μας και με το χέρι στην καρδιά, παρακαλώ πείτε μου: Μπορείτε να είστε απολύτως βέβαιοι για το τι από τα δύο θα συμβεί; Προσωπικά δεν μπορώ. Εδώ δεν μπορώ καλά καλά να ‘μαι σίγουρος για το αν το “τζι τζι” των τζιτζικιών ακούγεται όταν δεν είναι κανείς εκεί γύρω για να τ’ ακούσει, είναι δυνατόν να είμαι σίγουρος για το πώς εξελίσσονται τα πράγματα ή για το πού οδεύει η χώρα;

Αρκετοί πάντως *είναι* σίγουροι, αφού φαίνεται πως ξέρουν — και ξέρουν καλά. Αρκεί μια βόλτα από τα σόσιαλ τα μίντια, κι ο ανύποπτος επισκέπτης δεν αργεί να συνειδητοποιήσει ότι ένα σωρό κόσμος γνωρίζει σχεδόν τα πάντα, για σχεδόν οτιδήποτε. Πολιτικοί, οικονομολόγοι, δημοσιογράφοι, σταρτάπερς αλλά κι ο Μέσος Παπαδόπουλος (TM), σχεδόν όλοι τους κατέχουν την αλήθεια. Και με αφετηρία την αλήθεια (τους), προσπαθούν να φωτίσουν ή/και να συμμορφώσουν όλους τους υπόλοιπους. Κάποιες φορές με λογικά επιχειρήματα, άλλες με εμπνευσμένο τρολάρισμα, τις παράλλες με πλάγιες ή και με ευθείες επιθέσεις.

Την προπαραμονή της Πρωτοχρονιάς, εκεί που παρακολουθούσα συζητήσεις με επιχειρήματα και μη-επιχειρήματα για την αναπόφευκτη πορεία της χώρας προς την καταστροφή ή τη λύτρωση, όλως ξαφνικώς θυμήθηκα ένα άρθρο που κάποτε είχα διαβάσει. Το άρθρο είχε δημοσιευτεί σε ένα περιοδικό που έχει πάψει να κυκλοφορεί, στο οποίο για χρόνια είχα τη χαρά να είμαι συντάκτης — και για λίγο καιρό αρχισυντάκτης. Αυτή τη στιγμή δεν είμαι σίγουρος για το ποιος είχε γράψει το εν λόγω άρθρο. Θα στοιχημάτιζα για έναν κάπως περίεργο συνάδελφο, ο οποίος κάθε μέρα ερχόταν στο γραφείο στις εννέα το πρωί ακριβώς κι έφευγε στις 5 το απόγευμα — πάλι ακριβώς. Πάντοτε ήταν απασχολημένος με κάποια εργασία για το περιοδικό, ταυτόχρονα όμως είχε πλήρη συναίσθηση του τι γινόταν γύρω του και συχνά συμμετείχε τόσο στις σοβαρές συζητήσεις, όσο και στις πλάκες. Τέλος πάντων, επειδή τώρα δεν είμαι 100% σίγουρος για το αν ήταν δικό του, δεν θα πω κάτι περισσότερο για τον αγαπητό συνάδελφο. Το άρθρο, φίλες και φίλοι, αφορούσε στα λογικά σφάλματα που συνηθίζουμε να κάνουμε, άλλοτε από άγνοια κι άλλοτε εσκεμμένα. Θυμάμαι ότι μου είχε κάνει ιδιαίτερη εντύπωση, ειδικά λόγω των παραδειγμάτων με τα λογικά σφάλματα που –σχεδόν πάντα εσκεμμένα– κάνουν οι πολιτικοί.

Για μια στιγμή σκέφτηκα ν’ αναζητήσω το άρθρο, αλλά γρήγορα συνειδητοποίησα ότι δεν έχω ελπίδα να το βρω. Άρχισα λοιπόν το ψάξιμο στο Internet — και σύντομα βρήκα μια άκρη. Με αφορμή τις πολιτικές εξελίξεις των ημερών, βλέπετε, κάτι με είχε πιάσει και ήθελα να “κατηγοριοποιήσω” μερικές από τις πολιτικαντιές που ακούμε στην τηλεόραση και διαβάζουμε στα σόσιαλ μίντια.

“Η Ελλάδα κινδυνεύει να βρεθεί εκτός ευρώ, αν επικρατήσει ο Σύριζα”, είναι ο τίτλος της εφημερίδας Α. Η εφημερίδα Α είναι γνωστή και έγκριτη, επομένως ο τίτλος δεν μπορεί παρά να αποτελεί έγκυρη πρόταση. Αντίστροφα: “Η χώρα θα σωθεί, αρκεί να έρθει στα πράγματα ο Σύριζα”, είναι ο τίτλος της εφημερίδας Β. Η εφημερίδα Β είναι γνωστή και έγκριτη, επομένως ο τίτλος δεν μπορεί παρά να αποτελεί έγκυρη πρόταση. Στην πραγματικότητα αμφότεροι οι συλλογισμοί δεν είναι υποχρεωτικά σωστοί. Τα λογικά επιχειρήματα του είδους είναι γνωστά ως argumentum ad verecundiam ή αλλιώς ως προσφυγή στην αυθεντία. Συχνά αποτελούν λογικές πλάνες και η γενική τους μορφή έχει ως ακολούθως:

  • ο Δείνα ισχυρίζεται το Τάδε
  • ο Δείνα έχει κάποιο θετικό χαρακτηριστικό
  • άρα το Τάδε είναι αληθές

Ηθικό δίδαγμα: Αν ακούμε ή διαβάζουμε κάτι από κάποιον που εμπιστευόμαστε ή από κάποια πηγή που εμπιστευόμαστε, δεν σημαίνει ότι σώνει και καλά αυτό το “κάτι” ισχύει, βεβαίως ούτε ότι θα επαληθευτεί.

“Μετά τις εκλογές μας περιμένει είτε η προκοπή είτε η καταστροφή”. Πρόκειται για κλασικό παράδειγμα λογικής πλάνης που ονομάζεται ψευδές δίλημμα ή πλάνη των άκρων. Αν το καλοσκεφτείτε, οι πολιτικοί αγαπούν ιδιαίτερα αυτή την πλάνη και καταφεύγουν συχνά σ’ αυτή για να περάσουν τις απόψεις τους και να μας κερδίσουν. Στην πραγματική ζωή, μεταξύ δύο (ακραίων) ενδεχομένων υπάρχουν ένα σωρό άλλες δυνατότητες. Μένοντας στο αρχικό παράδειγμα, ενδέχεται να έχουμε ανάπτυξη αλλά με ταυτόχρονη φτωχοποίηση της πλειονότητας των πολιτών. Μπορεί πάλι η ανάπτυξη να φρενάρει, όμως μεγάλη μερίδα του πληθυσμού να ανακουφιστεί. Θα μου πείτε τώρα ότι όλα εξαρτώνται από το πώς εννοεί κάποιος την “ανάπτυξη”, σε κάθε περίπτωση όμως καταδεικνύεται η πλάνη του ψευδούς διλήμματος.

“Όλοι πιστεύουν ότι η Γη είναι επίπεδη, άρα είναι”. Επίσης: “Πρέπει να τη δεις την τάδε ταινία — έχει σπάσει το μποξ όφις”. Τα δύο αυτά παραδείγματα είναι λογικές πλάνες της κατηγορίας argumentum ad populum ή αλλιώς σύνδρομο της αγέλης. Το ότι πολλοί πιστεύουν κάτι, δεν σημαίνει ότι αυτό το “κάτι” ισχύει. Επίσης: Αν όλοι σπεύδουν να δουν μια ταινία, δεν σημαίνει ότι θα αρέσει και στον επόμενο που θα τη δει. Κι ένα παράδειγμα από την πολιτική ζωή: “Το νομοσχέδιο ψηφίστηκε από την πλειονότητα του σώματος της Βουλής, άρα είναι για το καλό μας”. Εδώ απλά γελάμε ή/και κλαίμε.

“Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν μείωση της ψαλίδας μεταξύ των δύο μεγάλων κομμάτων, άρα στις εκλογές πάμε για ντέρμπυ”. Μπορεί να είναι έτσι, μπορεί όμως και όχι. Αν θέλουμε να είμαστε ακριβείς, προτάσεις όπως την προηγούμενη πρέπει να τις βλέπουμε ως λογικές πλάνες από την κατηγορία της βεβιασμένης γενίκευσης. Κάνουμε, δηλαδή, μία ή περισσότερες έρευνες σε *μέρος* του πληθυσμού, αλλά βιαζόμαστε να προδικάσουμε το πώς θα συμπεριφερθεί το *σύνολο* του πληθυσμού. Όμως οι έρευνες και οι δημοσκοπήσεις δεν επαληθεύονται πάντα στην πράξη, οπότε το μόνο που μπορούμε να αντιστοιχίσουμε στην προηγούμενη πρόταση είναι έναν βαθμό βεβαιότητας. Καθένας μάλιστα θα αντιστοιχεί διαφορετικό βαθμό βεβαιότητας, αφού η εκτίμησή του ουσιαστικά είναι μια πρόβλεψη, η οποία συχνά βασίζεται στη διαίσθηση ή/και στο συναίσθημα.

Μια αναζήτηση περί “logical fallacies” στο Google, επιστρέφει πολλές άλλες λογικές πλάνες στις οποίες συχνά-πυκνά πέφτουμε θύματα (δείτε, π.χ., αυτό). Σίγουρα μπορούμε να ισχυριστούμε ότι είναι αναμενόμενο να την παθαίνουμε — αν μη τι άλλο επειδή δεν είμαστε τέρατα γνώσεων, ούτε ρομπότ που επεξεργάζονται καλά ορισμένους κανόνες Μαθηματικής Λογικής. Τι κάνουμε, λοιπόν, στις εκλογές που έρχονται; Ο καθένας οφείλει να ζυγίσει τα (όποια) δεδομένα και να πάρει την απόφασή του. Είναι επίσης αναμενόμενο ότι πολλοί θα ψηφίσουν με βάση τη διαίσθηση ή ακόμη και το συναίσθημα. Γι’ αυτό άλλωστε οι έγκριτοι αναλυτές εξήγησαν από νωρίς ότι σ’ αυτή την εκλογική αναμέτρηση συγκρούονται ο Φόβος με το Θυμό.

Όπως και να το δούμε, θα είναι ενδιαφέρον το 2015. Κι αν μου επιτρέπετε, θα ήθελα να κάνω και μια πρόταση: Ανεξαρτήτως του αποτελέσματος, δεν πρέπει να μασάμε. “Κάτι μας είπες τώρα”, είναι αναμενόμενο να πείτε. Καλά θα κάνετε να το πείτε — και μπορώ να σας διαβεβαιώσω ότι σχεδόν σας άκουσα να το λέτε. Για εμένα, όμως, αυτό το ταπεινό “να μη μασάμε” έχει την αξία του.

Μου το είχε πει κι ο Θείος Ακάκιος, λίγο πριν από τις εκλογές του 2012.

Leave a Reply

You must be logged in to post a comment.

Σύνδεση

Αρχείο δημοσιεύσεων