Το προφίλ μας στο Google Plus
0

Σνέιλ Μέιλ — Επιστολή #016

Αγαπητοί μου,

  • Σας γράφω σήμερα, νωρίς το πρωί πρώτη μέρα του νέου έτους, καθισμένος στην συνηθισμένη μου θέση. Οι άλλοι μέχρι πρότινος ακόμα κοιμόντουσαν, οπότε ήμουν σχετικά απερίσπαστος. Το βλέπω, όμως, ότι η ηρεμία μου έχει ημερομηνία λήξης που πλησιάζει.
  • Η εξαδέλφη έχει βγει, για να πάρει την εφημερίδα με τους αριθμούς του λαχείου που κερδίζουν.
  • Φέτος δεν μπορώ να πω, δεν έχω παράπονο με τις γιορτές. Μέχρι στιγμής τα πράγματα εξελίσσονται ομαλά. Και το δέντρο το στολίσαμε παραδοσιακά, και τα κάλαντα τα είπαμε, και τα μελομακάρουνά μας τα φάγαμε, και την βασιλόπιττα την κόψαμε, και τον αφρώδη οίνο Καΐρ τον ήπιαμε, και τα δώρα μας τα ανοίξαμε, και την τριανταμία μας την παίξαμε (για το γούρι), και το λαχείο μας το αγοράσαμε, και γενικώς έχουμε κάνει ό,τι προβλέπεται από τους κανονισμούς.
  • Μας ήρθε και ο ανηψιός εκ Λονδίνου, και έτσι κάναμε και απαρτία.
  • Με το που ήρθε, βέβαια, μας έφερε την βροχή και τώρα θέλουμε να τον ξαναστείλουμε πίσω, αλλά, τέλος πάντων, για να μην τα πολυλογώ, καλά έχουμε περάσει.
  • Το βασικό θέμα συζήτησης αυτές τις μέρες ήταν ο χρόνος, και πόσο γρήγορα περνάει.
  • Ελαφρώς κοινότυπο, ως θέμα, πράγματι, αλλά τι να κάνουμε, εγώ φταίω που έτσι έχουν τα πράγματα; Κάθε χρονιά που περνάει φαίνεται σαν να περνάει και πιο γρήγορα, και μάλιστα τόσο πιο γρήγορα που έχω αρχίσει να θορυβούμαι.
  • Δεν ξέρω ποιος είναι υπεύθυνος για το πέρασμα του χρόνου, αλλά μου είναι πλέον προφανές ότι έχει ξεφύγει. Μα εντελώς ξεφύγει. Κάποιος πρέπει να τον πάρει παράμερα για να του μιλήσει. Να του εξηγήσει ότι δεν υπάρχει λόγος βιασύνης. Ο χρόνος περνάει και θα συνεχίσει να περνάει. Ούτε σταματάει, ούτε σκοπεύει να σταματήσει. Ποιος ο λόγος να τον βάλουμε να τρέχει; Ψυχραιμία.
  • Το άλλο θέμα για το οποίο μιλούσαμε, χτες συγκεκριμένα, είχε να κάνει με την τυχαιότητα και το άπειρο.
  • Αφορμή αποτέλεσε ένα σχετικώς πρόσφατο κείμενο του Κυρίου Εκδότου περί των μαϊμούδων που γράφουν Σαίξπηρ, ερωτηματικό (https://deltahacker.gr/?p=6608). Μας το θύμισε ο ανηψιός, την ώρα που κόβαμε την πίττα.
  • Η ιδέα –ή, μάλλον, η νοητική άσκηση– με την πολυγραφότατη μαϊμούδα, είναι απλή. Αρκεί να έχεις άπειρη υπομονή. Κυριολεκτικά. «Αν την αφήσεις να πατάει τυχαία τα πλήκτρα μιας γραφομηχανής», άρχισε να εξηγεί ο ανηψιός, «στο τέλος, δηλαδή μετά από άπειρο χρόνο, αυτή θα σου έχει γράψει ό,τι μπορείς να φανταστείς, από τα άπαντα του Σαίξπηρ, μέχρι το έπος της Μαχαμπαράτα στο πρωτότυπο — ή οδηγούς για την δημιουργία undetectable backdoors».
  • Η Μαιρούλα πήγε να ρωτήσει τι είναι τα undetectable backdoors, αλλά δεν το τόλμησε.
  • Η μητέρα της Εξαδέλφης, που είναι Ινδουίστρια, παρέμενε σιωπηλή. Ήταν φανερό πως η εικόνα της μαϊμούς που πληκτρολογεί στα σανσκριτικά τις 700 στροφές της Μπάγκαβατ Γκίτα, του έμμετρου διαλόγου μεταξύ του Πρίγκηπα Αρτζούνα και του Κρίσνα λίγο πριν τη μάχη του Κουρουκσέτρα, την είχε ταράξει.
  • Εγώ παρέμενα σιωπηλός.
  • «Δηλαδή τι εννοείς, ‘ό,τι μπορείς να φανταστείς’;» ρώτησε η Κυρία Καίτη. «Πώς το αποφασίζει η μαϊμού τι από όλα θα γράψει;»
  • «Η μαϊμού δεν αποφασίζει τίποτα. Στην τύχη πατάει τα πλήκτρα. Απλά οι νόμοι των πιθανοτήτων μάς υπαγορεύουν το συμπέρασμα ότι, στο τέλος, θα έχει γράψει τα πάντα: _και_ τα άπαντα του Σαίξπηρ _και_ ό,τι άλλο βάλει ο νους μας. Ή, για να το πούμε αλλιώς, η πιθανότητα να *μην* τα έχει γράψει ισούται με μηδέν.»
  • Μείναμε πάλι σιωπηλοί.
  • «Ναι», λέει η Κυρία Καίτη. «Αλλά αν είναι έτσι, είναι σαν να μου λες ότι η μαϊμού όχι μόνο θα έχει γράψει όλον τον Σαίξπηρ, αλλά και όλες τις μεταφράσεις του Σαίξπηρ, σε όλες τις γλώσσες, γνωστές και άγνωστες, όλα τα έργα όλων των άλλων ‘Σαίξπηρ’ του παρελθόντος, ή των ‘Σαίξπηρ’ του μέλλοντος, και πάει λέγοντας. Αυτό λες;»
  • «Ναι, αυτό λέω», ήταν η απάντηση του ανηψιού.
  • «Μα τότε, τι νόημα έχει να παιδευόμαστε; Για ποιον λόγο να κάτσει ένας υποψήφιος ‘Σαίξπηρ’ του μέλλοντος να τελειοποιήσει το ταλέντο του, αφού η μαϊμού θα τον έχει προλάβει;»
  • «’Θα τον έχει προλάβει’ είναι σχήμα λόγου, βέβαια, καθώς η μαϊμού θα χρειαστεί άπειρο χρόνο…»
  • «Και πάλι, όμως. Για ποιο λόγο να ασχοληθεί, αν από μαθηματικής πλευράς το έργο του –έστω κι αν ακόμα είναι υποθετικό και, ουσιαστικά, ανύπαρκτο– εμπεριέχεται στο έργο της μαϊμούς;»
  • Τα ερωτηματικά της Κυρίας Καίτης άγγιζαν, κατά τη γνώμη μου, την καρδιά, την φιλοσοφική καρδιά, του ζητήματος, και αυτό με παρακίνησε να μπω κι εγώ στη συζήτηση.
  • Υπάρχει, προσπάθησα να εξηγήσω, μια θεμελιώδης διαφορά μεταξύ της μαϊμούδας και του Σαίξπηρ, και αυτή δεν βρίσκεται στο ότι η μαϊμού έχει άπειρο χρόνο στη διάθεσή της, ούτε στο ότι πατάει τυχαία τα πλήκτρα μιας γραφομηχανής ενώ ο Σαίξπηρ (ο ορίτζιναλ Σαίξπηρ) έγραφε με πένα και μελάνι.
  • Η βασική τους διαφορά είναι ότι ο Σαίξπηρ *ήθελε* να γράψει τα έργα του. Η απόφαση να τα γράψει ήταν δική του, ενώ η μαϊμού του νοητικού μας πειράματος πατάει πλήκτρα επειδή εμείς την έχουμε βάλει να τα πατάει. Αν ήταν στο χέρι της, θα παρατούσε τη γραφομηχανή και θα ανέβαινε στο δέντρο να βρει τις φιλενάδες της.
  • Θα μου πείτε ότι αυτό που σχολιάζω είναι αυτονόητο, αλλά αν το σκεφτείτε προσεκτικά θα δείτε ότι δεν είναι.
  • Το νοητικό πείραμα της πολυγραφότατης μαϊμούς μας καλεί να βάλουμε προσωρινά στην άκρη την διαφορά αυτή, με βάση τη διαπίστωση ότι, από μαθηματικής πλευράς, δεν είναι σημαντική. Αυτό συσκοτίζει το ζήτημα. Το ζήτημα συσκοτίζεται ακόμα περισσότερο με το ανακριβές συμπέρασμα ότι στο τέλος η μαϊμού θα έχει γράψει τα άπαντα του Σαίξπηρ ή την Μπάγκαβατ Γκίτα στα σανσκριτικά.
  • Το λέω ανακριβές επειδή, strictly speaking, αυτό που θα έχει γράψει η μαϊμού θα είναι μια συμβολοσειρά άπειρου μήκους, σε σημεία της οποίας θα εμφανίζονται τμηματικές συμβολοσειρές λιγότερο ή περισσότερο όμοιες με αυτές που αντιπροσωπεύουν τα έργα του Σαίξπηρ, την Μπάγκαβατ Γκίτα ή τους οδηγούς δημιουργίας undetectable backdoors.
  • Το λάθος στο νοητικό μας πείραμα, το συλλογιστικό του πρόβλημα, είναι πως επιτρέπουμε να μετατραπεί η μορφολογική σύγκριση δύο οντοτήτων σε σύγκριση των διαδικασιών παραγωγής τους. Λέμε, δηλαδή, πως η μαϊμού έχει γράψει Σαίξπηρ, ενώ το μόνο που έχει αυτή γράψει είναι μια τυχαία συμβολοσειρά (string) απείρου μήκους. Το ότι τμήματα της συμβολοσειράς (substrings) μπορεί να βγάζουν true αν συγκριθούν με Σαίξπηρ ή δεν ξέρω τι άλλο, είναι αδιάφορο.
  • Σας θυμίζει τίποτα αυτό το συλλογιστικό πρόβλημα;
  • Θα θυμάστε, ίσως, που σας έγραφα στην περασμένη μου επιστολή για το πώς οι επιστήμονες της ψυχολογίας «συγχέουν τις ερευνητικές τους υποθέσεις με τις ερευνητικές τους παρατηρήσεις και μετά από λίγο ξεχνάνε ποιο ήταν ποιο».
  • Ε, λοιπόν, το ίδιο πρόβλημα έχουμε και εδώ. Κατά τον ίδιο τρόπο που στην περίπτωση της ψυχοπαθολογίας η περιγραφή ενός φαινομένου εκλαμβάνεται ως αυτοτελής οντότητα, στην περίπτωσή μας εδώ η μορφική ομοιότητα δύο προϊόντων (δηλαδή η «περιγραφή» τους) εκλαμβάνεται ως αποτέλεσμα «όμοιων» μηχανισμών.
  • Για να το συνδέσω και με αυτά που έλεγα περί νοημοσύνης, το ίδιο πρόβλημα έχουμε και όταν μπερδεύουμε την αυτοαναφορική περιγραφή της συμπεριφοράς ενός συστήματος με τις υποθέσεις μας περί των ιδιοτήτων ή των χαρακτηριστικών του συστήματος αυτού.
  • Θα το πω επιγραμματικά: Το μόνο που καθιστά την τάδε ή τη δείνα συμβολοσειρά έργο του Σαίξπηρ, απόσπασμα της Μπάγκαβατ Γκίτα ή οδηγό για undetectable backdoors, είναι το ότι πρόκειται για δημιούργημα της θέλησης (ή επιθυμίας, ή ανάγκης) ενός ανθρωπίνου όντος, το οποίο (δημιούργημα) αναγνωρίζεται από τα άλλα ανθρώπινα όντα ως τέτοιο, δηλαδή ως ανθρώπινο δημιούργημα.
  • Για τον ίδιο ακριβώς λόγο ένα όμορφο ηλιοβασίλεμα, όσο όμορφο κι να είναι, δεν είναι *ποτέ* έργο τέχνης.
  • Και αντιστρόφως.
  • Εδώ όμως θα πρέπει να σας αφήσω. Επέστρεψε η εξαδέλφη με την εφημερίδα.
  • Υπάρχουν προτεραιότητες, καταλαβαίνετε.
  • Σας ασπάζομαι,
    Θείος Ακάκιος

Leave a Reply

You must be logged in to post a comment.

Σύνδεση

Αρχείο δημοσιεύσεων