Το προφίλ μας στο Google Plus
11

Σνέιλ Μέιλ — Επιστολή #031

Αγαπητοί μου,

  • Μεγάλη Πέμπτη, σήμερα, κι ετοιμαζόμουν να ξεκινήσω τη φετινή μου πασχαλιάτικη επιστολή με τις παραδοσιακές ευχές της εποχής, αλλά με πρόλαβε η εξαδέλφη.
  • “Α, γράφεις;” μου λέει. “Σου πέρασε το writer’s block;”
  • Την κοίταξα απορημένος.
  • “Τελικά δεν κατάλαβα”, συνέχισε. “Τι ήταν αυτό που έγραφες την περασμένη φορά, για τις ανάμικτες καραμέλες; Είχες κάτι κατά νου, ή ήταν το writer’s block;”
  • “Ποιο writer’s block, τι εννοείς;” διαμαρτυρήθηκα εγώ. “Δεν είχα κανένα writer’s block. Ματιασμένος ήμουνα”.
  • “Καλά, σοβαρός άνθρωπος, το βρίσκεις αυτό σοβαρή δικαιολογία;”
  • “Ακόμα ματιασμένος είσαι;” ακούστηκε ανήσυχη η φωνή της μητέρας της εξαδέλφης από την κουζίνα, όπου ετοιμαζόταν να βάψει τα αβγά. “Κάτσε, σε λίγο έρχεται η κυρία Καίτη.”
  • “Αφήστε τον καλέ μαμά…” την αποπήρε η εξαδέλφη. “Σιγά μην είναι ματιασμένος. Δικαιολογίες ψάχνει να μη μας απαντήσει.”
  • “Λοιπόν, εντάξει”, είπα εγώ. “Δεν είμαι ματιασμένος. Τι άλλο θέλεις να σου πω;”
  • “Για τις ανάμικτες καραμέλες. Να μου πεις τι εννοούσες.”
  • “Κοίτα, OK. Να σου πω. Αυτό που μου είχε εμένα φανεί ενδιαφέρον στην ιστορία με τις ανάμικτες καραμέλες ήταν το πώς μια λέξη απλή και αυτονόητη, ας πούμε η λέξη ‘ανάμικτος’, μπορεί τόσο εύκολα να καταλήξει κενή νοήματος, αν της αλλάξεις πεδίο αναφοράς.”
  • “Εντάξει αυτό το κατάλαβα. Γιατί μας το έλεγες, δεν κατάλαβα.”
  • “Κοίτα, το μόνο που ήθελα να επισημάνω –και για να είμαστε ακριβείς, όχι εγώ: ο Χάιζενμπεργκ που αναφέρει την ιστορία στο βιβλίο του ‘Φυσική και Φιλοσοφία’– είναι πως ο όρος ‘ανάμικτες’, όταν αναφέρεται σε καραμέλες, εμπεριέχει μιαν ασάφεια. Από πόσες καραμέλες και πάνω μπορούμε να λέμε ότι είναι ‘ανάμικτες’; Αυτό είναι το θέμα. Χρησιμοποιούμε λέξεις χωρίς να θυμόμαστε το πεδίο αναφοράς τους, και έτσι, αναπόφευκτα, καταλήγουμε σε ασάφειες, αντιφάσεις, και εννοιολογικά αδιέξοδα.”
  • “Αυτό είναι όλο; Τώρα αυτό δεν το ξέραμε; Εξυπνάδες!” κάγχασε η εξαδέλφη.
  • “Μια που είσαστε εδώ και τα ξέρετε όλα”, ακούστηκε ξανά από την κουζίνα η μητέρα της εξαδέλφης που είναι ινδουίστρια, “πέστε μου, τι χρώμα τελικά να τα κάνω τα αβγά; Έχετε καμιά προτίμηση; Έχω κόκκινο, πορτοκαλί, πράσινο…”
  • “Μην τον ρωτάτε αυτόν, θα σας πει να τα βάψετε ανάμικτα” είπε η εξαδέλφη και σηκώθηκε. “Έρχομαι να βοηθήσω”.
  • Τον σκεφτόμουνα, που λέτε, αυτές τις μέρες τον Χάιζενμπεργκ, αγαπητοί μου, γιατί διάβαζα ένα πρόσφατο βιβλίο του Στήβεν Χώκινγκ, που μου έστειλε για το Πάσχα ο ανιψιός. Καμιά σχέση με Πάσχα, βέβαια, αλλά τέλος πάντων. “The Grand Design”.
  • Θυμόμουν τον Χάιζενμπεργκ και τις ανάμικτες καραμέλες του, που τις έφερνε για παράδειγμα του πόσο ανεπαρκείς είναι οι έννοιες του δικού μας κόσμου όταν προσπαθούμε να τις χρησιμοποιήσουμε στον κόσμο της κβαντικής φυσικής.
  • Με τον ίδιο τρόπο που δεν μπορούμε να λέμε για ανάμικτες καραμέλες όταν έχουμε μόνο μία ή δύο, έλεγε ο Χάιζενμπεργκ, έτσι δεν μπορούμε να μιλάμε και για τον δυισμό κύμα/σωματίδιο. Δεν γίνεται κάτι να είναι και σωματίδιο και κύμα. Δεν είναι μόνο ότι μας φαίνεται παράλογο, σχολίαζε. Είναι παράλογο.
  • Βέβαια με την μαθηματική περιγραφή του ζητήματος δεν έχουμε πρόβλημα. Τις εξισώσεις τις κβαντομηχανικής τις λύνουμε μια χαρά. Το πρόβλημα έγκειται στην εποπτεία του πράγματος. Οι έννοιες “σωματίδιο” και “κύμα” είναι ανεπαρκείς όταν μιλάμε για κβαντικά φαινόμενα. Χρειαζόμαστε καινούργιες.
  • Αντίστοιχο θεωρούσε το πρόβλημα της ταχύτητας και της θέσης ενός σωματιδίου. Σύμφωνα με την αρχή της απροσδιοριστίας (την οποία αυτός διατύπωσε το 1927) δεν μπορούμε να γνωρίζουμε ταυτόχρονα και με ακρίβεια και τα δύο. Το πρόβλημα είναι το ίδιο, έγραφε ο Χάιζενμπεργκ. Πρόκειται για εννοιολογική ανεπάρκεια των εννοιών “θέση” και “ταχύτητα”.
  • Θυμόμουν τον Χάιζενμπεργκ, που λέτε, και θυμόμουν την σεμνότητά του.
  • Το ακριβώς αντίθετο με τον Χώκινγκ.
  • Διαβάζω, λοιπόν, το “The Grand Design”, και τον βλέπω (τον Χώκινγκ) να γράφει σελίδες επί σελίδων προσπαθώντας να απαντήσει στα μεγάλα ερωτήματα που ταλάνιζαν από πάντα την ανθρώπινη σκέψη:
  • Γιατί να υπάρχει κάτι και όχι το τίποτα; Γιατί υπάρχουμε; Γιατί έχει το σύμπαν τη μορφή που έχει;
  • Και πάει λέγοντας. You get the idea. (Παρεμπιπτόντως, στο πρώτο από τα ερωτήματα αυτά είχε αναφερθεί κάποια στιγμή και ο Κύριος Εκδότης. Περισσότερα στο http://deltahacker.gr/?p=7066.)
  • Βρίσκω την απάντηση του Χώκινγκ στην σελίδα 180, από όπου και μεταφράζω πρόχειρα:
  • “Επειδή λοιπόν υπάρχει ένας νόμος όπως αυτός της βαρύτητας, το Σύμπαν θα μπορούσε να έχει, και πράγματι έχει, δημιουργηθεί από μόνο του, από το μηδέν […]. Ο λόγος που υπάρχει κάτι και όχι το τίποτα είναι η αυθόρμητη δημιουργία [spontaneous creation]· γι’ αυτό υπάρχει το σύμπαν· γι’ αυτό υπάρχουμε κι εμείς οι ίδιοι. Δεν χρειάζεται να επικαλούμαστε κάποιον Θεό που τάχα μου θ’ ανάψει το φως και θα θέσει το σύμπαν σε κίνηση.”
  • Να την, αγαπητοί μου, η ανάμικτη καραμέλα. Τη βλέπετε;
  • Βρίσκεται στην ερώτηση “γιατί;”
  • Ο Χώκινγκ ρωτάει κάτι (“Γιατί υπάρχει κάτι και όχι το τίποτα;”), δίνει μιαν απάντηση (“Ο λόγος είναι η αυθόρμητη δημιουργία κ.λπ. κ.λπ.”), και νομίζει ότι έτσι έχει απαντήσει στα μεγάλα ερωτήματα που ταλάνιζαν από πάντα την ανθρώπινη σκέψη.
  • Κάνει λάθος.
  • Γιατί χρησιμοποιεί τη λέξη “γιατί” με δύο διαφορετικούς τρόπους και δεν αντιλαμβάνεται ότι της αλλάζει το πεδίο αναφοράς.
  • Ας δούμε πώς. Ας πούμε ότι βλέπω την εξαδέλφη να πίνει κοκακόλα. Τη ρωτάω: “Γιατί πίνεις κοκακόλα;”
  • Και αυτή μου απαντάει.
  • “Επειδή διψούσα” / “Δεν είχε τίποτα άλλο να πάρω” / “Την άφησε η Μαιρούλα και την πίνω για να μην πάει χαμένη…” / “Γιατί έτσι” / “Ωχ, κοκακόλα μου φέρανε; Πέπσι ήθελα” / “Κάνω ένα συγκριτικό τεστ αναψυκτικών και τα δοκιμάζω όλα ένα προς ένα” / “Μου αρέσει” / “Νηστεύω” / “Έχω τα γενέθλιά μου” / “Είχα τα γενέθλιά μου” / κ.λπ. κ.λπ. κ.λπ.
  • Ποια από όλες αυτές τις απαντήσεις είναι έγκυρη; Όλες.
  • Ποια είναι η σωστή; Δεν ξέρω. Όλες τους, όμως, αναφέρονται στην εικαζόμενη προθετικότητα μιας πράξης (της εξαδέλφης, εν προκειμένω, που πίνει κοκακόλα).
  • Η λέξη κλειδί εδώ είναι, φυσικά, η λέξη “προθετικότητα” (μιας πράξης). Η ερώτηση, έτσι όπως την έθεσα, αναφέρεται σε μια προθετικότητα.
  • Ας πούμε τώρα ότι είμαι ο Νεύτωνας και βλέπω το μήλο να πέφτει από την μηλιά. Ρωτάω. “Γιατί έπεσε το μήλο;”
  • Οι απαντήσεις που πιθανώς θα δώσω έχουν αναγκαστικά να κάνουν με τη βαρύτητα. Ξέρω πως το μήλο δεν έχει την πολυτέλεια να αποφασίσει αν θα πέσει ή όχι. Η ερώτηση “γιατί”, όταν αναρωτιέμαι για το φυσικό φαινόμενο της πτώσης, δεν αναφέρεται σε προθετικότητες· αναφέρεται στους φυσικούς νόμους που (εικάζω πως) ισχύουν –αναφέρεται, δηλαδή, σε κανονικότητες.
  • Εδώ έγκειται η ανάμικτη καραμέλα. Ο Χώκινγκ παίρνει μιαν ερώτηση που αναφέρεται σε μια (εικαζόμενη) προθετικότητα (“Γιατί υπάρχει το σύμπαν;”) και δίνει μιαν απάντηση που αναφέρεται σε μια (εικαζόμενη) κανονικότητα (“Το σύμπαν, στην τάδε ή τη δείνα του εκδοχή, εμφανίζεται ως προϊόν μιας διαδικασίας που την ονομάζουμε αυθόρμητη δημιουργία”).
  • Αυτό είναι το λογικό σφάλμα.
  • Σαν να με ρωτάει ο ανιψιός “Γιατί είναι κόκκινα τα αβγά;” κι εγώ, αντί να τον αποπάρω που τόσα χρόνια εκεί στα ξένα, έχει αρχίσει να ξεχνάει τα ιερά και όσια του λαού μας, να του απαντάω πως “τα αβγά είναι κόκκινα επειδή η χρωστική με την οποία τα έχουμε περάσει απορροφάει όλα τα άλλα χρώματα και ανακλά το κόκκινο”.
  • Λοιπόν. Αυτά τα ωραία. Πάω κι εγώ στην κουζίνα να τις βοηθήσω με τα αβγά γιατί αυτές είναι ικανές για όλα.

Σας ασπάζομαι,
Θείος Ακάκιος

11 Responses to “Σνέιλ Μέιλ — Επιστολή #031”

  1. drz4007 | 29/04/2014 at 17:12

    Εξαιρετική η ανάλυση περί Hawking… Μπράβο.

  2. h.n.y | 30/04/2014 at 00:25

    Hawking IQ 160….χμμμ δεν ξέρω…

  3. dimrai | 30/04/2014 at 13:55

    …και ελπίζω στο επόμενο να μην μείνω με την απορία για το:

    αν ήρθε η κυρία Καίτη,

    αν οι (χ) σταγόνες λαδιού στο ποτήρι έδειξαν το μέγεθος του ματιάσματος,

    πόσα αυγά βάφτηκαν συνολικά,

    πόσα από κάθε χρώμα,

    αν αυτές οι ποσότητες είναι αρκετές για να αναφερθεί ξεχωριστά το κάθε χρώμα,

    αν δεν είναι αρκετές και απλώς τα αυγά βάφτηκαν “ανάμικτα”,

    αν, λόγω και του προβλήματος δυισμού, τα σπασμένα κατά το βράσιμο “μετράνε” στην καταμέτρηση,

    αν είναι λογικό να ρωτώ “γιατί” με -προφανώς- (εικαζόμενη) προθετικότητα, σε ένα Χώρο (σπίτι, με την ξαδέλφη μου), και να περιμένω απαντήσεις (εικαζόμενης) προθετικότητας (οι οποίες, παρεμπιπτόντως, δεν θα με είχαν καλύψει, εκτός και αν είναι στο “κλπ κλπ”, επειδή εγώ ρώτησα έχοντας (εικαζόμενη) πρόθεση να μάθω για το αν είναι ‘υγιεινό’ να πίνει -κόλα),

    αν είναι λογικό να ρωτώ “γιατί” με -προφανώς- (εικαζόμενη) κανονικότητα, σε ένα Χώρο (ύπαιθρος, με την Μηλιά), και να περιμένω (…όχι φυσικά από την Μηλιά…) απαντήσεις (εικαζόμενης) κανονικότητας,

    αν είναι λογικό να υπάρχει ερώτηση “γιατί” που αναφέρεται σε (εικαζόμενη) προθετικότητα σε ένα Χώρο (βιβλίο) που (…υποθέτω, ΔΕΝ έχω διαβάσει…) αναφέρεται σε (εικαζόμενη) κανονικότητα,

    επίσης, σχετικά με το αν “μπορεί” ή “δεν θέλει” να απαντήσει η Μηλιά,
    θα μάθω τελικά, όταν Πέφτει από γεράματα ένα Δέντρο, στο κέντρο του Δάσους του Αμαζονίου, Χιλιόμετρα μακριά από κάθε κατασκευή του πολιτισμού μας, αν θα κάνει θόρυβο;

    Υ.Γ. και επειδή τα λεγόμενα μου, εύκολα παρεξηγούνται, επειδή είναι γραπτά, και όχι οπτικά, Χαίρομαι να διαβάζω τα σνέιλ μέιλ του Θείου, και αυτό είναι ένα εύθυμο και “ουχί σαρκαστικόν” κείμενο…

  4. subZraw | 03/05/2014 at 11:32

    Απορία, παιδιά! Από ποιο IQ score (ή όπως αλλιώς λέγεται) και πάνω, χάνει κάποιος το δικαίωμα στο λάθος κι έχει πάντα και για όλα δίκιο;

  5. h.n.y | 03/05/2014 at 14:37

    …”και για ΟΛΑ δίκιο” δεν νομίζω….αλλά πάνω σε κάτι όπως η Φυσική που έχει φτάσει πολύ κοντά ώστε να προταθεί ακόμα και για Νόμπελ….χμμ δεν ξέρω…δεν αποκλείω τπτ απλά θεωρώ ότι οι πιθανότητες είναι εξαιρετικά εναντίον…

  6. subZraw | 03/05/2014 at 16:25

    Χμ, τώρα γιατί εγώ νομίζω ότι κάποιοι δεν διαβάζουν *πραγματικά* τον Θείο Ακάκιο; :/

  7. h.n.y | 03/05/2014 at 19:22

    έλα ντε και εγώ της ιδίας άποψης είμαι lolz

    • subZraw | 03/05/2014 at 20:57

      Ααααα, χάνουν όσοι δεν τον διαβάζουν *πραγματικά*, κατά την ταπεινή μου άποψη. Αλλά εντάξει, δεν μ’ αρέσει να είμαι απόλυτος — μπορεί και να κάνω λάθος :P

  8. h.n.y | 03/05/2014 at 21:29

    Ωραία ολ αυτά…αλλά δεν αναρτούμε τουλάχιστον τα περιεχόμενα του d031 να χαλβαδιάσουμε μέχρι να γίνει distribute…άντε να μην αρχίσω την γκρίνια
    (με αγάπη και σεβασμό πάντα) lol

Leave a Reply

You must be logged in to post a comment.

Σύνδεση

Αρχείο δημοσιεύσεων