Το προφίλ μας στο Google Plus
0

Σνέιλ Μέιλ — Επιστολή #036

Αγαπητοί μου,

  • Ξέρω, ξέρω, βδομάδες τώρα έχετε χάσει τον ύπνο σας αδημονώντας να μάθετε αν ακούγεται το “τζι τζι” των τζιτζικιών ή όχι, όταν δεν είμαστε εμείς εκεί να το ακούσουμε. Σας καταλαβαίνω και σας συμπονώ. Κι εγώ στη θέση σας το ίδιο θα αδημονούσα. Μόνο οι συγγενείς και φίλοι, εδώ γύρω, αδιαφορούν.
  • Τίποτα. Πέρα βρέχει. Λες και δε ρώτησα.
  • Προχτές Κυριακή, που συνοδεύαμε τον ανιψιό στο αεροδρόμιο, φανταζόμουν ότι θα μιλούσαμε για το θέμα, αλλά μπα.
  • Ήμασταν στο Χ95, το λεωφορείο που πηγαινοφέρνει τους ταλαίπωρους ταξιδιώτες μεταξύ Συντάγματος και Αεροδρομίου. Το βασικό μας θέμα συζήτησης ήταν αυτό του Σκωτσέζικου δημοψηφίσματος.
  • Θα το έχετε πάρει είδηση, θέλω να ελπίζω, πως στη Σκωτία θα γίνει δημοψήφισμα για το αν θέλουν (οι Σκωτσέζοι) να είναι κομμάτι του Ηνωμένου Βασιλείου ή όχι. Το έχουν προγραμματίσει για την ερχόμενη Πέμπτη.
  • Ο ανιψιός έχει ανησυχήσει πολύ με το δημοψήφισμα αυτό και πρέπει να σας πω ότι συμμερίζομαι την ανησυχία του.
  • Εντάξει, ξέρω, η δημοκρατία, η γνώμη του λαού, και λοιπά και λοιπά. Παρ’ όλα αυτά το διακύβευμα είναι πολύ μεγάλο και δεν περιορίζεται μόνο στα των Σκωτσέζων. Το έχουν σκεφτεί καλά;
  • Βέβαια, θα μου πείτε, αν είσαι Σκωτσέζος δεν έχεις ούτε λόγο ούτε την πολυτέλεια να σε νοιάζει το διακύβευμα για τους άλλους. Σε ενδιαφέρει μόνο το ίδιο το ερώτημα, και το πώς τίθεται αυτό για ‘σένα.
  • Τέλος πάντων. Ούτε Σκωτσέζος είμαι, ούτε το γνωρίζω το θέμα. Δε νομίζω πως έχει νόημα να επεκταθώ. Το ανέφερα μόνο επειδή μονοπώλησε τη συζήτησή μας σε όλη τη διαδρομή από Σύνταγμα προς Αεροδρόμιο, με το Χ95, και έτσι δεν είπαμε τίποτα για τα τζιτζίκια.
  • Το μόνο άλλο θέμα για το οποίο προλάβαμε κάτι να πούμε ήταν αυτό με το λεγόμενο Ισλαμικό Κράτος και τους Τζιχαντιστές.
  • Απορούσαμε από πού ξεφύτρωσε τέτοιο φρούτο και πώς και δεν το είχαμε πάρει είδηση τόσον καιρό. Αναρωτιόμασταν πώς θα τελειώσει αυτή η ιστορία.
  • Θα μου επιτρέψετε, και πάλι, να μην επεκταθώ. Λέω σήμερα να μη σας κουράσω με πράγματα που δεν γνωρίζω καλά. Στο κάτω κάτω έχουν μιλήσει και γράψει για το θέμα τόσοι και τόσοι. Όπου και ν’ ανοίξεις, για το Ισλαμικό Κράτος θα διαβάσεις. Ακόμα και στο περασμένο εντιτόριαλ του περιοδικού μας, εδώ.
  • Όλοι έχουν μιαν ερμηνεία. Όλοι προσφέρονται να εξηγήσουν. Όλοι μάς θυμίζουν κάτι, ξεχασμένο υποτίθεται, που ρίχνει φως στην υπόθεση.
  • Well I never, που λένε και οι φίλοι μας οι Σκωτσέζοι.
  • Εγώ ένα σχόλιο έχω να κάνω, και θα το κάνω στα Λατινικά.
  • Post hoc ergo propter hoc.
  • Δεν ξέρω αν το αναγνωρίζετε. Πρόκειται για το “κωδικό” όνομα ενός συγκεκριμένου λογικού σφάλματος.
  • Κατά το σφάλμα αυτό η χρονική συσχέτιση εκλαμβάνεται ως αιτιακή. Επειδή, ας πούμε, ένα κάποιο συμβάν Α προηγείται ενός άλλου συμβάντος Β, θεωρούμε αυτομάτως ότι το συμβάν Α αποτελεί αιτία του συμβάντος Β. Αυτό δεν ισχύει αναγκαστικά.
  • Εντάξει, κάποιες φορές ισχύει — ξερω ‘γω αν δεις φωτιά, και μετά δεις καπνό. Αλλά κάποιες άλλες, πολύ περισσότερες, δεν ισχύει.
  • Το σφάλμα έγκειται συνήθως στην άγνοιά μας για το πόσα και ποια συμβάντα αλληλοσυσχετίζονται — και πώς. Ενισχύεται από την πεποίθησή μας (πάντα αθεμελίωτη) ότι μπορούμε, ανά πάσα στιγμή, να δούμε ένα πρόβλημα στην ολότητά του, και συνοδεύεται, συνήθως, από άλλα λογικά σφάλματα όπως αυτό της ψευδούς αναλογίας, του ψευδούς διλήμματος, του φαύλου κύκλου και της αμφισημίας.
  • Παραδείγματα, αν το ψάξετε, θα βρείτε στο γκουγκλ αρκετά. Αλλά αν δεν θέλετε να πάτε μακριά, ρίξτε μια ματιά στις συζητήσεις και ερμηνείες για το Ισλαμικό Κράτος.
  • Λοιπόν, αυτό που μου φαίνεται πολύ ενδιαφέρον είναι ένα χαρακτηριστικό αυτών των συζητήσεων, που όλες δείχνουν να το έχουν κοινό. Πρόκειται γι’ αυτό που είπα και πιο πάνω: Οι άνθρωποι δείχνουν πάντα έτοιμοι να πιστέψουν ότι ένα πρόβλημα μπορεί (δηλαδή “δύναται”) να παρατηρηθεί και μελετηθεί στην ολότητά του.
  • Δεν πειράζει, σου λέει ο άλλος, αν εσύ προσωπικά δεν μπορείς να το κάνεις. Αρκεί που υπάρχει κάποιος –ο μελετητής κύριος Τάδε, το Πανεπιστήμιο Δείνα, η ερευνητική ομάδα ΧΨΖ– που *μπορεί* να το κάνει. Τελεία.
  • (Οπότε εδώ πρέπει να προσθέσουμε ένα ακόμα λογικό σφάλμα, αυτό της προσφυγής στην Αυθεντία.)
  • Λοιπόν, αυτό που συμβαίνει είναι, νομίζω, το εξής.
  • Όταν εξετάζουμε ένα φαινόμενο, οποιοδήποτε φαινόμενο, το μεταγράφουμε, κατά κάποιον τρόπο, ως σειρά “δεδομένων”, “διαδικασιών”, “συμβάντων” κ.λπ. Θεωρούμε ότι αυτά αποτελούν την –ας την πούμε– ουσία του φαινομένου, και πιστεύουμε ότι μελετώντας αυτά μελετάμε το ίδιο το φαινόμενο.
  • Σου λέει λοιπόν ο άλλος: Κοίτα, δεν λέω μπαρούφες, μιλάω για γεγονότα. Συνέβη το τάδε. Π.χ., οι Αμερικανοί χρηματοδοτούσαν Ισλαμιστές. Γεγονός. Αφού το παραδέχτηκε κι ο Μπους. Δεν το βγάζω από το μυαλό μου.
  • Στο λέει και το πιστεύει. Είναι πεπεισμένος. Και πείθει και σένα.
  • Έλα μου όμως που αυτή η απλή φράση, “σου μιλάω για γεγονότα”, δεν είναι καθόλου μα καθόλου απλή.
  • Ας πάρουμε ένα παράδειγμα: Κοιτάω από το παράθυρο και βλέπω ένα αυτοκίνητο να πέφτει πάνω στο στύλο της ΔΕΗ.
  • Ποιο είναι το γεγονός εδώ; “Μα”, θα μου πείτε, “το ότι το αυτοκίνητο έπεσε στο στύλο”.
  • “Τι μου λέτε;” θα σας απαντήσω εγώ. “Και γιατί όχι: ‘Ο οδηγός έχασε τον έλεγχο του οχήματος επειδή του αποσπάστηκε η προσοχή’; Και γιατί όχι: ‘Η προσοχή του οδηγού αποσπάστηκε, επειδή προσπάθησε να τσεκάρει το κινητό του ενώ οδηγούσε’;” Και πάει λέγοντας.
  • Γεγονότα δεν είναι και αυτά; Όλα είναι γεγονότα (το υποθέτουμε, έστω, για την συζήτησή μας), όμως το καθένα από αυτά είναι διαφορετικό από το άλλο. Κάτι διαφέρει — η οπτική γωνία, το κέντρο βάρους και λοιπά.
  • Πώς μπορούμε να αποφασίσουμε τι εξηγεί τι; Πώς μπορούμε να αποφασίσουμε ποια οπτική γωνία είναι η πιο κατάλληλη για την μελέτη της “ουσίας” ενός φαινομένου; Μπορούμε;
  • Σκεφτείτε το λίγο, αγαπητοί μου, και θα δείτε πως δεν μπορούμε. Πάντα η σκέψη μας βασίζεται σε σχεδόν αυτονόητες προκείμενες έννοιες / προτάσεις / αλήθειες, τις οποίες έχουμε ήδη εμμέσως και σιωπηλά αποδεχθεί.
  • Παιδιά, όταν κάτι μας φαίνεται αυτονόητο, είναι επειδή έχουμε ξεχάσει τις προκείμενες που δεν ήταν, οι ίδιες, καθόλου αυτονόητες.
  • Λυπάμαι που σας το χαλάω, αλλά καθαρά γεγονότα, ως τέτοια, *δεν υπάρχουν*. Υπάρχουν μόνο ερμηνείες. Και κάθε ερμηνεία εμπεριέχει ήδη μιαν άποψη για το πώς έχουν τα πράγματα. Κάθε ερμηνεία είναι ήδη μια θεωρία (υπό την έννοια ότι εντάσσεται ήδη σε ένα πλαίσιο κατανόησης του πεδίου στο οποίο λαμβάνει χώρα το φαινόμενο).
  • Με άλλα λόγια, αν δεν την είχες τη θεωρία, δεν θα είχες ούτε την ερμηνεία, αλλά ούτε καν το “καθαρό” γεγονός.
  • Αυτό βέβαια δεν είναι καινούργιο. Οι φιλόσοφοι το είχαν επισημάνει από καιρό. Το λένε και το ξαναλένε.
  • Όμως αφήστε τους αυτούς να λένε. Το σημαντικό εδώ είναι –φαντάζομαι ότι το βλέπετε πλέον– πως έτσι επανερχόμαστε στο ερώτημα περί “τζι τζι” και τζιτζικιών.
  • Η απάντηση που ψάχναμε τόσον καιρό, έχοντας χάσει τον ύπνο μας, είναι εδώ. Μας φανερώνεται.
  • Θα τη συζητήσουμε την άλλη φορά.

Σας ασπάζομαι,
Θείος Ακάκιος

Leave a Reply

You must be logged in to post a comment.

Σύνδεση

Αρχείο δημοσιεύσεων