Το προφίλ μας στο Google Plus
0

Σνέιλ Μέιλ — Επιστολή #043

Αγαπητοί μου,

  • Είχα υποσχεθεί στον εαυτό μου να σας στείλω την επιστολή Απριλίου μέσα στον Απρίλιο –το αργότερο Πρωτομαγιά– αλλά ξέρετε τώρα πώς είναι αυτά τα πράγματα.
  • Εσύ δίνεις μιαν υπόσχεση, στον εαυτό σου ας πούμε, και το Σύμπαν –όπως λέει και ο ποιητής– συνωμοτεί για να αποτρέψει την εκπλήρωσή της. Με τέτοια λιακάδα, Πρωτομαγιά μέρα, πώς να κάτσω μέσα να γράφω επιστολές, μου λέτε;
  • Τους είδα όλους να ετοιμάζονται για βόλτα και ζήλεψα.
  • Πήγαμε που λέτε Καισαριανή. Στο βουνό ψηλά, στη Μονή. Πρώτα περάσαμε από Σκοπευτήριο για να τιμήσουμε την ημέρα και μετά ανεβήκαμε με το λεωφορείο μέχρι όσο μας πήγαινε. Στο τέλος προχωρήσαμε με τα πόδια.
  • Αν εξαιρέσεις τα μυριάδες γυαλιστερά αυτοκίνητα των απεργών (η Πρωτομαγιά δεν είναι αργία, είναι απεργία — remember;) η βόλτα μας ήταν πολύ όμορφη και αναζωογονητική.
  • Επιστρέψαμε προ ολίγου εξαντλημένοι και έχουμε όλοι πιάσει όλες τις ελεύθερες θέσεις στο σαλόνι και χαλαρώνουμε.
  • Εγώ, βεβαίως, το καθήκον καθήκον. Με το που μπήκαμε λοιπόν έβγαλα τη γραφομηχανή και ξεκίνησα να σας γράφω.
  • Είχα πάρει, που λέτε, προ ημερών το περασμένο τεύχος του περιοδικού μας στα χέρια μου και μ’ ευχαρίστηση είχα δει πως το εντιτόριαλ του κου Αρχισυντάκτου αναφερόταν στην τελευταία μου επιστολή, αυτή στο τεύχος 042. Χάρηκα και ξεκίνησα να διαβάζω με ενδιαφέρον.
  • Αναρωτήθηκα –και αναρωτιέμαι– πώς θα έπρεπε να αποκριθώ. Βλέπετε διστάζω. Για διάφορους λόγους.
  • Ο βασικότερος έχει να κάνει με τη διαφορετική μας αφετηρία.
  • Με το κείμενό του ο Α. απευθύνεται –το γράφει– “στους εργαζόμενους, στους σπουδαστές, στους ανέργους”, δηλαδή “σε όσους ζουν από τη δουλειά τους”.
  • Έτσι, θεωρεί κάποια πράγματα δεδομένα. Θεωρεί, ας πούμε, πως οι άνθρωποι αυτοί έχουν νοιώσει “στο πετσί τους” τις επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης (τη “φτωχοποίηση”, όπως τη λέει), και πιστεύει πως γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο τα λεγόμενά του θα γίνουν πλήρως κατανοητά.
  • Αυτή είναι μια βασική μας διαφορά. Εγώ δεν είμαι ποτέ τόσο αισιόδοξος. Δεν είμαι ποτέ σίγουρος σε ποιόν απευθύνομαι και δεν θεωρώ καθόλου βέβαιο πως κάτι απ’ όσα λέω μπορεί να γίνει πλήρως κατανοητό. Θα το έχετε προσέξει, αγαπητοί μου, πως η πιο συνηθισμένη μου αναψυχή, στις επιστολές αυτές, είναι να αποδομώ πράγματα που φαντάζουν αυτονόητα ή εύλογα.
  • Αναψυχή μεν, αλλά δεν το κάνω για χόμπι ή για πλάκα. Το κάνω διότι θεωρώ πως η τυφλή εμπιστοσύνη στους όρους είναι πολύ ύπουλη παγίδα.
  • Διαφωνώ, δηλαδή, με τον Α. (βλ. εντιτόριαλ 041), όταν μιλώντας για τις έννοιες (γενικά) έγραφε πως τις θεωρεί “καλά δομημένες κατασκευές της ανθρώπινης σκέψης”. Not agree.
  • Να φέρω ένα παράδειγμα. “Εργαζόμενος”. Τι σημαίνει ο όρος αυτός; Πώς τον ορίζουμε;
  • Ο εργάτης είναι εργαζόμενος. ΟΚ. Ο υπάλληλος του σούπερ μάρκετ επίσης. Ο προϊστάμενος βάρδιας είναι; Ο CEO της επιχείρησης; Ο εμπορικός αντιπρόσωπος; Ο πλασιέ; Ο χρηματιστής; Ο στρατιωτικός; Ο μουσικός; Ο δικαστής; Ο μεγαλογιατρός; Ο δημόσιος υπάλληλος;
  • Βλέπετε πού το πάω, έτσι; Όλοι αυτοί είναι εργαζόμενοι υπό την έννοια ότι όλοι ζουν από τη δουλειά τους. Δουλεύουν και πληρώνονται για τη δουλειά που κάνουν. Δεν πληρώνονται το ίδιο, ΟΚ, αλλά ούτε εισπράττουν προμήθειες ή τόκους ή ενοίκια. Δουλεύουν. Δεν κάθονται. (Αν προσέξατε δεν είπα ούτε “κτηματίας”, ούτε “μεγαλοβιομήχανος”, ούτε “εισοδηματίας”, ούτε “γόνος καλής οικογένειας”.)
  • Εργαζόμενοι λοιπόν όλοι τους, αλλά θα μου ήταν δύσκολο να πιστέψω πως όλοι αυτοί έχουν βιώσει το πετσί τους τη φτωχοποίηση — ή έστω κάποια φτωχοποίηση με τον ίδιο τρόπο.
  • Τι κοινό, λοιπόν, έχουν όλοι αυτοί για τους οποίους γράφει ο Α., όταν λέει πως απευθύνεται σε όσους ζουν από την δουλειά τους; Δεν ξέρω.
  • Δεν ξέρω, κι αυτό με προβληματίζει. Αν οι όροι που χρησιμοποιούμε είναι τόσο ασαφείς και ευέλικτοι και σηκώνουν τόσο νερό, αντίστοιχα τόσο νερό θα σηκώνουν και τα συμπεράσματά μας.
  • Μπλέκουμε και δεν ξέρω πόσο εύκολα μπορούμε να ξεμπλέξουμε.
  • Για να το γενικεύσω λίγο.
  • Βγαίνει ο άλλος και σου μιλάει για την εργατιά. Η τιμημένη εργατιά, που δεν θα λυγίσει και λοιπά και λοιπά. Ρωτάω λοιπόν, εγώ. Ποια ακριβώς είναι η “εργατιά”; Τι σημαίνει αυτός ο όρος; Ποιους περιλαμβάνει; Πόσους αντιπροσωπεύει;
  • Αν το κοιτάξει κανείς λίγο, θα δει πως και αυτός ο όρος είναι ελαφρώς όλα και τίποτα.
  • Είναι ένας αδειανός όρος που γεμίζει με ό,τι τον γεμίσεις. Όλοι νομίζουμε πως ξέρουμε σε τι αναφέρεται, αλλά μόλις τον κοιτάξουμε από λίγο πιο κοντά γίνεται χαμός.
  • Ή ας πάρουμε τον όρο “λαός”. Τον σχολίαζα παλιότερα (επιστολή τεύχους 007). Βγαίνει ο καθένας και μας εξηγεί τι “θέλει” και τι “ζητάει” ο “λαός”. Όλοι για το λαό μιλάνε, αλλά αν βάλεις δίπλα δίπλα αυτά που λένε, θα πάθεις κάτι.
  • Πασιφανείς αντιφάσεις μας αφήνουν όλους αδιάφορους, που λέει και ο ποιητής.
  • Γιατί; Γιατί ο καθένας από όσους μιλούν, ας πούμε για το λαό, προσποιούνται πως είναι σίγουροι για δύο πράγματα: ότι ξέρουν (οι ίδιοι) για ποιους μιλάνε, και ότι ξέρουμε (εμείς, οι ακροατές τους) για ποιους μιλάνε. Ενώ δεν ξέρουν.
  • Το πρόβλημα βέβαια είναι πως αυτή η ασάφεια είναι δομική.
  • Όλοι αυτοί οι όροι είναι όροι μπαλαντέρ. Όροι αδειανοί, σαν τα σακούλια, που ορίζονται μόνο σε αντιδιαστολή προς κάποιους άλλους, εξ ίσου “αυτονόητους”, και γεμίζουν με ό,τι τους γεμίσουμε. Έχουν φτιαχτεί έτσι και αυτός ακριβώς είναι ο στόχος της ύπαρξής τους.
  • Παραδείγματα:
  • Ο λαός (vs οι ελίτ). Η κοινωνία (vs οι εχθροί της). Τα γηρατειά (vs τα νιάτα). Η νεολαία (vs το κατεστημένο). Η διεθνής κοινότητα (vs οι τοπικοί δικτάτορες). Τα αφεντικά (vs η εργατιά). Η εργατική τάξη (vs το κεφάλαιο). Ο Έλληνας (vs οι ξένοι). Οι κουτόφραγκοι (vs εμείς οι ξύπνιοι).
  • Και πάει λέγοντας.
  • Στη σύγχρονη πολιτική θεωρία τέτοιοι όροι ονομάζονται “κενά σημαίνοντα” και έχουν συζητηθεί αρκετά. Ψάχτε, για παράδειγμα, να δείτε τι λέει επ’ αυτών ο Ερνέστο Λακλάου.
  • Το δικό μου πρόβλημα δεν περιορίζεται μόνο στον “αδειανό” τους χαρακτήρα (των κενών σημαινόντων).
  • Έχει να κάνει κυρίως με το άλλο μου αγαπημένο θέμα, αυτό της αδυναμίας διάκρισης επιπέδων – μετα-επιπέδων, που από ό,τι καταλαβαίνω παραμένει σκοτεινό παρόλες τις προσπάθειές μου.
  • Λοιπόν, παίρνω ως αφετηρία το εντιτόριαλ του τεύχους 042 και ξαναρχίζω.
  • Όταν μιλάμε για “κυρίαρχο τρόπο παραγωγής” αναφερόμαστε σε ένα περιγραφικό μοντέλο της εικαζόμενης εσωτερικής λογικής των μυριάδων οικονομικών συμβάντων που λαμβάνουν χώρα δίπλα μας. Δεν μιλάμε –το ξαναλέω– για μια οντότητα του κόσμου τούτου.
  • Τίποτα από όσα μπορούμε να κάνουμε και να διεκδικήσουμε, είτε ως μεμονωμένα άτομα είτε ως οργανωμένες συλλογικότητες, τίποτα από όλα αυτά δεν μπορεί να αγγίξει τον “κυρίαρχο τρόπο παραγωγής”. Ούτε να τον αγγίξει, ούτε να τον στηρίξει, ούτε να τον υποσκάψει. Τίποτα. Είναι σε άλλο virtual memory space, πώς να το πω.
  • Επιτρέψτε μου όμως να σας σκανδαλίσω λίγο, αγαπητοί μου.
  • Ο ίδιος ο όρος “εργατική τάξη” περιλαμβάνει τον “κυρίαρχο τρόπο παραγωγής” ως προϋπόθεση. Η “εργατική τάξη” υφίσταται μόνο κατά το μέτρο που υφίσταται ο “κυρίαρχος τρόπος παραγωγής”. Εξ ορισμού. Κάθε, μα κάθε διεκδίκηση της εργατικής τάξης εμπεριέχει, εξ ορισμού, τη διατήρηση του κυρίαρχου τρόπου παραγωγής.
  • Ακόμα και σε μια σοσιαλιστική κοινωνία του ορατού μέλλοντος (λέμε τώρα) που τα μέσα παραγωγής θα είναι απολύτως κρατικοποιημένα και η εργατική τάξη θα προσφέρει αυτοβούλως και χαμογελαστά την υπεραξία της προς όφελος του κοινωνικού συνόλου (άλλο ένα κενό σημαίνον), ακόμα και τότε ο κυρίαρχος τρόπος παραγωγής θα είναι ο ίδιος:
  • Εργάτες θα μισθώνουν την εργασία τους, θα πληρώνονται για τον χρόνο τους, και θα αποξενώνονται από το προϊόν της εργασίας τους, το οποίο πλέον θα ανήκει στο κράτος.
  • Θα έρθει τώρα ο ινστρούχτορας και θα μου πει ότι αυτό θα είναι το ενδιάμεσο στάδιο, μέχρι να επέλθει η πλήρως αταξική κοινωνία.
  • Α, ναι, ΟΚ. Θαυμάσια. Ψώνιο. Αταξική κοινωνία. Τέλεια.
  • Να ένα ακόμα κενό σημαίνον. Κενό όσο και μεσσιανικό.
  • Αλλά θα επανέλθω.

Σας ασπάζομαι,
Θείος Ακάκιος

Leave a Reply

You must be logged in to post a comment.

Σύνδεση

Αρχείο δημοσιεύσεων