Το προφίλ μας στο Google Plus
2

Σνέιλ Μέιλ — Επιστολή #060

Αγαπητοί μου,

  • “Απορώ με το κουράγιο σου”, μου λέει σήμερα το πρωί η μητέρα της εξαδέλφης πηγαίνοντας προς την κουζίνα.
  • “Απορώ πού τη βρίσκεις την όρεξη. Πραγματικά απορώ. Αντί να κάτσεις να χαρείς το Σαββατοκύριακο της Εθνικής Εορτής όπως όλος ο κόσμος, εσύ εκεί, κολλημένος στη γραφομηχανή.”
  • Δεν είπα τίποτα. Κοίταξα για λίγο τη λευκή σελίδα.
  • “Και να πεις ότι κάτι κατάφερνες… Τίποτα δεν έχεις καταφέρει. Αναρωτιέμαι αν σε διαβάζει κανείς ή γράφεις μόνο και μόνο για να λες ότι γράφεις σε περιοδικό.”
  • Δεν είχα τι να της απαντήσω. Έριξα μια ματιά στον πάκο με τα παλιότερα τεύχη που είχα κουβαλήσει από το ντουλάπι, μετά ξανακοίταξα τη λευκή σελίδα.
  • “Να βάλω τουλάχιστον την τηλεόραση να βλέπουμε την παρέλαση ή κι αυτό θα σε ενοχλήσει;”, ακούστηκε να λέει χωμένη στην κουζίνα.
  • Την ερώτησή της ακολούθησαν κάποιες στιγμές απόλυτης σιωπής.
  • Δεν το είχα συνειδητοποιήσει πως δείχνουν ακόμα την παρέλαση στην τηλεόραση. Νόμιζα πως το είχαν κόψει.
  • Παρέλαση… Τι μου θύμισε!
  • Θυμάμαι πριν από χιλιάδες χρόνια που στην τηλεόραση έδειχναν το καρναβάλι της Πάτρας. Μαζευόμασταν όλη η οικογένεια και παρακολουθούσαμε έκθαμβοι στην ασπρόμαυρη οθόνη τα φωσφοριζέ φαντασμαγορικά άρματα να περνούν αργά αργά.
  • Παρουσιαστής ήταν πάντα ο Άλκης Στέας.
  • Εγώ είχα ένα μικρό πλαστικό αποκριάτικο σφυρί με καραμούζα και κάθε φορά που δεν μας κοιτούσε κανείς κοπανούσα στα κρυφά την εξαδέλφη. Κι αυτή βέβαια δεν καθόταν με σταυρωμένα τα χέρια. Αρχίναγε να με τσιγκλάει με το μαρκαδόρο και προσπαθούσε να μου αρπάξει το σφυρί.
  • Για λίγο γινόταν ένας μικρός χαμός αλλά μετά ηρεμούσαμε ξανά. Βοηθούσε η φωνή του Άλκη Στέα. Πραγματικά, ακόμα τη θυμάμαι την φωνή του. Να περιγράφει με μάλλον δυσανάλογο ενθουσιασμό τα γυαλιστερά αλλά κάπως ξεπλυμένα αποκριάτικα άρματα και να προσπαθεί να καλύψει τα αναπόφευκτα κενά στην αφήγηση, παίρνοντας τυχαίες μικροσυνεντεύξεις από διάφορα σημαίνοντα και ασήμαντα πρόσωπα που περνούσανε από δίπλα του.
  • Εμείς χαιρόμασταν.
  • Δεν μας ενοχλούσε τίποτα. Ούτε ο νομάρχης, ούτε οι βουλευτές της περιφέρειας, ούτε οι τοπικοί παράγοντες που σπρώχνονταν κάθε τόσο μπροστά από την κάμερα για να μας πούνε πόσο ευτυχείς ήταν κι εκείνοι που μοιράζονταν μαζί μας μια τόσο κοσμοϊστορική στιγμή.
  • Αυτές ήταν εποχές, αγαπητοί μου. Όχι όπως σήμερα, που όλοι είναι σκυμμένοι πάνω στα άιΦον και χαϊδολογούν οθονιές πάνω κάτω. Ας πούμε η Μαιρού–
  • “Είσαι εντάξει; Όλα οκέι;” Η μητέρα της εξαδέλφης, που είναι Ινδουίστρια, ανήσυχη με τη σιωπή μου, είχε ξεπροβάλει στην πόρτα της κουζίνας. Με κοίταξε καχύποπτα. “Το φάρμακό σου το πήρες;”
  • “Νο πρόμπλεμ”, της λέω εγώ και άρχισα να χτυπάω τυχαία τα πλήκτρα της γραφομηχανής.
  • Αυτή πέρασε από μπροστά μου με κατεύθυνση προς την τηλεόραση.
  • Την άναψε χωρίς δισταγμό.
  • Γύρισα κι άρχισα κι εγώ να κοιτάζω. Η παρέλαση είχε φτάσει στο τέλος της. Η κάμερα έδειχνε τον κόσμο που έφευγε σιγά σιγά, τη βροχερή ατμόσφαιρα της Θεσσαλονίκης, και τους επισήμους που περίμεναν τη σειρά τους για να κάνουν δηλώσεις.
  • Θα μου επιτρέψετε, πιστεύω, να παρεμβάλω στο σημείο αυτό ένα απόσπασμα από το εορταστικό μήνυμα του Προέδρου της Δημοκρατίας. Πληκτρολογώ όπως το ακούω.
  • “Τα φτερά της ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας στέλνουν παντού το μήνυμα του ανθρωπισμού και της ειρήνης. Στέλνουν όμως σε κάθε ιταμό εισβολέα και το διαχρονικό μήνυμα των προγόνων μας: ‘Μολών λαβέ’. Το έθνος μας είναι υπερήφανο για σας. Και η Παναγία, η υπέρμαχος στρατηγός, να σας συνοδεύει στις πτήσεις σας.”
  • Είμαι απολύτως νηφάλιος και διαυγής. Η φαρμακευτική αγωγή έχει πράγματι αρχίσει να αποδίδει. Στεκόμενος στο ύψος των περιστάσεων, συνεχίζω την απομαγνητοφώνηση χωρίς δισταγμό:
  • “Είναι το διαχρονικό όχι που μετατρέπεται, αυτομάτως, στο επίσης διαχρονικό ναι στην ειρήνη, στη δημοκρατία, στη δικαιοσύνη και στα θεμελιώδη δικαιώματα του ανθρώπου. Ιδίως δε σ’ εκείνα που εμπεδώνουν τις αρχές και τις αξίες της κοινωνικής δικαιοσύνης. Χρόνια πολλά.”
  • Έτσι το είπε, όπως σας το γράφω: Διαχρονικό “ναι” στα θεμελιώδη δικαιώματα που εμπεδώνουν τις αρχές της κοινωνικής δικαιοσύνης. Και μετά: Χρόνια πολλά.
  • Μάλιστα.
  • Κατ’ αρχάς πείτε μου, γιατί αυτό με μπερδεύει. Από πότε ξεκίνησε αυτή η μόδα να λέμε Χρόνια Πολλά με την ευκαιρία των εθνικών επετείων; Ποιος ακριβώς γιορτάζει; Από όσο θυμάμαι εγώ, Χρόνια Πολλά λέγαμε τα Χριστούγεννα, το Πάσχα, στα γενέθλια, στου Αϊ Γιώργη, στης Αγίας Άννης, άντε και στων Κωνσταντίνου κι Ελένης, και αυτό είναι. Στις 28 Οκτωβρίου, γιατί; Από πότε; Πόσα επεισόδια έχω χάσει;
  • Τέλος πάντων.
  • Που λέτε, προτού ξεκινήσω να σας γράφω σήμερα είχα αποφασίσει να πραγματοποιήσω την υπόσχεσή μου –κατά άλλους απειλή– να επιστρέψω σε κάποιο από όλα εκείνα τα θέματα που έχω κατά καιρούς αφήσει εκκρεμή στις επιστολές μου.
  • Κατέβασα που λέτε τα παλιά τεύχη από το ντουλάπι, και ξεκίνησα να τα ξεφυλλίζω. Έφερα από δίπλα και τον φορητό της εξαδέλφης με σκοπό να ψάξω στα PDF. Αυτό που είχα κατά νου ήταν να εντοπίσω τα εκκρεμή θέματα και να τα βάλω σε κάποια σειρά. Είχα πάρει κι ένα τετράδιο για να σημειώνω.
  • Ξεκίνησα από το πρώτο τεύχος κι άρχισα σιγά σιγά να προχωράω.
  • Εγκατέλειψα την προσπάθεια όταν συνειδητοποίησα ότι είχα ήδη γεμίσει σελίδες ολόκληρες χωρίς καν να έχω φτάσει στα μισά.
  • Το υποψιαζόμουν, βέβαια, αλλά τώρα που έκανα τη σχετική στατιστική το βλέπω καθαρά: Για κάθε ένα πράγμα που σας έγραφα άφηνα τουλάχιστον άλλα δύο, ίσως και περισσότερα, στα υπόψιν. Θα επανερχόμουν, τάχα μου, και λοιπά και λοιπά. Αλλά μπα. Μάταια. Δεν επανερχόμουν και τα άφηνα να μαζεύονται. Και τώρα δεν ξέρω από πού να πρωταρχίσω.
  • Τώρα που τα ξανακοιτάω πάντως βλέπω πως τα περισσότερα από αυτά τα ημιτελή θέματα θα μπορούσαν να ταξινομηθούν σε κάποιες βασικές κατηγορίες.
  • Ας πούμε, το θέμα της αλήθειας: Τι είναι αλήθεια, πώς ορίζεται η αλήθεια, πώς διαπιστώνεται η αλήθεια. Τάρσκι, Χίντικκα, και δεν ξέρω κι ‘γώ πόσοι άλλοι.
  • Το πρόβλημα της ερμηνείας: Ποιος ερμηνεύει, τι. Πώς διαμορφώνονται οι ερμηνείες; Πώς μεταβάλλονται τα ερμηνευτικά πλαίσια; Γιατί γοητεύει η συνωμοσιολογία;
  • Το ερώτημα της ιστορίας: Ποιο είναι το αντικείμενο της ιστορίας; Τι αποτελεί ιστορικό συμβάν και τι όχι; Σε τι έγκειται η ιστορικότητα των ερμηνειών; Τι είναι η ιστορική εξέλιξη; Υπάρχουν νόμοι της ιστορίας; Χέγκελ, Μαρξ, Τολστόι, Πόλεμος και Ειρήνη, και τα συναφή.
  • Το ερώτημα της σχέσης θεωρίας και πράξης: Διάκριση επιπέδων και μεταεπιπέδων. Σύγχυση οντοτήτων με περιγραφές οντοτήτων. Τι είναι η νοημοσύνη; Τι είναι η Τεχνητή Νοημοσύνη; Γκουγκλ, γάτα, κομπιούτορες και λοιπά.
  • Όλα αυτά είναι θέματα για τα οποία έχω μιλήσει και ξαναμιλήσει. Μοιάζουν τόσο διαφορετικά αλλά αν τα βάλεις δίπλα δίπλα στο χαρτί, αρχίζει να διαφαίνεται πως δεν είναι και τόσο διαφορετικά. Παρόλες τις διαφορές τους τα διατρέχει όλα ένα νήμα.
  • Πάρτε το πρόβλημα της αλήθειας. Αν ανατρέξετε στις σχετικές επιστολές θα δείτε πως η αλήθεια ορίζεται συνήθως με όρους αντιστοιχίας ή αναντιστοιχίας μιας πρότασης/απόφανσης με την πραγματικότητα στην οποία αυτή η πρόταση/απόφανση αναφέρεται. Κι από εκεί είχαμε περάσει στο πρόβλημα γλώσσας/μεταγλώσσας. Λέξη κλειδί: Γλώσσα.
  • Αντιστοίχως, για το ερώτημα της ερμηνείας. Θα μπορούσαμε να πούμε πως η αφετηρία του βρίσκεται στο ερώτημα της εγκυρότητας (ή μη) των μηχανισμών με τους οποίους μπορούμε να φτιάχνουμε ισοδύναμες (δηλαδή ισαληθείς) αποφάνσεις, μέσα σε μία γλώσσα. Λέξη κλειδί: Γλώσσα και πάλι.
  • Το ερώτημα της ιστορίας: μια γενικευμένη περίπτωση του ερωτήματος της ερμηνείας.
  • Τα διάφορα ερωτήματα για τις σχέσεις μεταξύ θεωρίας και πράξης, επιπέδων–μεταεπιπέδων, οντοτήτων–περιγραφών οντοτήτων κ.λπ.: αυτά δεν αντικατοπτρίζουν παρά την περιπλοκότητα των αυτοαναφορικών συστημάτων αλληλεπίδρασης, στα οποία συμμετέχουν οι άνθρωποι ως δρώντα όντα που όχι μόνο δρουν αλλά επίσης μιλούν για τη δράση τους. Μιλούν. Δηλαδή πάλι γλώσσα.
  • Είμαι συνοπτικός, το παραδέχομαι, αλλά ο χώρος μου τελειώνει. Άλλωστε νομίζω πως το νήμα είναι εμφανές. Όλο αυτό τον καιρό μιλούσα για τη γλώσσα, και πιο συγκεκριμένα για την ανθρώπινη γλώσσα.
  • Το διευκρινίζω αυτό διότι γλώσσα από γλώσσα διαφέρει. Άλλο η χορευτική “γλώσσα” που χρησιμοποιούν οι μέλισσες για να πληροφορήσουν τις άλλες μέλισσες στην κυψέλη για το πού βρίσκεται η τροφή, άλλο η γλώσσα του DNA που διέπει την κωδικοποίηση των αμινοξέων, άλλο η γλώσσα Java ή η Visual C++, κι άλλο η γλώσσα στην οποία είναι γραμμένη αυτή εδώ η επιστολή.
  • Διαφέρουν κι όχι μόνο στην μορφή. Διαφέρουν ουσιαστικά.
  • Για πολλούς το κοινό χαρακτηριστικό όλων, μα όλων των γλωσσών, είναι το ότι επιτρέπουν την επικοινωνία, με άλλα λόγια τη μετάδοση πληροφοριών από έναν πομπό προς έναν αποδέκτη. Αυτοί εκλαμβάνουν, δηλαδή, την επικοινωνία ως την πρωταρχική λειτουργία της γλώσσας και, ακολούθως, χρησιμοποιούν την έννοια της επικοινωνίας για να ορίσουν τι είναι η γλώσσα.
  • Σαν να μας λένε, δηλαδή, πως γλώσσα είναι αυτό που καθιστά δυνατή την επικοινωνία, και ότι επικοινωνία είναι η πρωταρχική λειτουργία της γλώσσας.
  • Τη βλέπετε την κυκλικότητα, έτσι;
  • Τώρα να πούμε και του στραβού το δίκιο, υπάρχουν πράγματι γλώσσες που έχουν ως βασική τους λειτουργία την κωδικοποίηση και μετάδοση πληροφοριών, δηλαδή την επικοινωνία: η γλώσσα των μελισσών, η γλώσσα του DNA, η Java, η Visual C++ και πολλές άλλες.
  • Θα εκπλαγείτε, υποθέτω, αγαπητοί μου, αλλά αυτό που προσπαθώ να ισχυριστώ εδώ είναι πως όλον αυτό τον καιρό έκανα την προπαρασκευαστική δουλειά για να μπορέσω να το πω: Η ανθρώπινη γλώσσα δεν έχει ως βασική της λειτουργία την επικοινωνία.
  • Να το λοιπόν, το είπα. Θα πρέπει τώρα να το εξηγήσω.
  • Αν το εξετάσουμε προσεκτικά θα δούμε πως “επικοινωνία” δεν είναι παρά μια δευτερεύουσα έννοια, μια επιφανειακή περιγραφή.
  • Στην ανθρώπινη γλώσσα δεν υπάρχει ούτε μήνυμα, ούτε κώδικας, ούτε πληροφορία, τουλάχιστον όχι με τον τρόπο που ορίζονται αυτές οι έννοιες στη θεωρία της επικοινωνίας και αξιοποιούνται στην μελέτη της γλώσσας των μελισσών ή του DNA.
  • Όσον αφορά στις ανθρώπινες γλώσσες, η χρήση τέτοιων όρων είναι καταχρηστική, αποπροσανατολιστική και συσκοτίζει τη συζήτηση παρά την διευκολύνει.
  • Θα μου επιτρέψετε, όμως, να το αφήσω αυτό για την άλλη φορά. (Surprise!)
  • Δεν υπεκφεύγω. Απλά το θέμα είναι τεράστιο και οι εννοιολογικές κακοτοπιές πολλές.
  • Θα επανέλθω, λοιπόν.

Σας ασπάζομαι,
Θείος Ακάκιος

2 Responses to “Σνέιλ Μέιλ — Επιστολή #060”

  1. DeMaio | 31/10/2017 at 22:07

    Θείε πες στη μητέρα της εξαδέλφης ότι υπάρχει τουλάχιστον ένας που σε διαβάζει.
    Όχι εσένα! Αυτά που γράφεις.
    Και αναμένει διακαώς το επόμενο άρθρο. Θεία let θείο create !!!

  2. nekten | 03/11/2017 at 18:11

    Και εγώ!!!

Leave a Reply

You must be logged in to post a comment.

Σύνδεση

Αρχείο δημοσιεύσεων