Το προφίλ μας στο Google Plus
1

Σνέιλ Μέιλ — Επιστολή #061

Αγαπητοί μου,

  • Αποκριές που είναι, σας έχω ένα μικρό προβληματάκι να το προσπαθήσουμε λίγο, έτσι για προθέρμανση.
  • Here it goes. Το αντιγράφω όπως το βρήκα γραμμένο.
  • “Σ’ ένα πλοιάριο έχουν φορτωθεί 26 πρόβατα και 10 κατσίκες. Τα ζώα, μαζί με τον βοσκό που τα συνοδεύει, περιμένουν για να τα περάσουν απέναντι. Κατά τα άλλα, το πλοιάριο είναι άδειο.”
  • “Σε λίγο ανεβαίνει και ο καπετάνιος, τσεκάρει τα ζώα και τον βοσκό, και βάζει μπρος την μηχανή. Πόσων χρονών είναι ο καπετάνιος;”
  • Αυτό.
  • Όχι, δεν σας κάνω πλάκα. Αυτό: Πόσων χρονών είναι ο καπετάνιος;
  • Εδώ σε θέλω κάβουρα.
  • Ξυπνάω το πρωί, που λέτε, και λέω ας χαζέψω λίγο τις ειδήσεις προτού ξεκινήσω να σας γράφω.
  • Ιράν, Novartis, Μακεδονία, Elon Musk, Κιμ Γιονγκ Ουν. Αποκριές στον Τύρναβο. Καρναβάλι στο Ρίο. Χιονοπτώσεις στη Μόσχα. Παγωνιά στη Σεούλ.
  • Τα γνωστά.
  • Έψαχνα θέματα. Με είχε ειδοποιήσει από προ ημερών ο Κύριος Εκδότης ότι επίκειται τεύχος, και είχα κατεβάσει τη γραφομηχανή από τη ναφθαλίνη.
  • Θα μου πείτε, στη ναφθαλίνη την βάζεις εσύ την γραφομηχανή; Εμ, ναι, ναφθαλίνη. Τι να κάνω.
  • Δεν θέλω να την αφήσω να σκονίζεται και η μοναδική πλαστική σακούλα που μας έχει μείνει στο σπίτι μυρίζει ναφθαλίνη. Τη χρησιμοποιούσε η μητέρα της Εξαδέλφης για τα μωρουδιακά του ανιψιού. Για κάποιο λόγο είχε αποφασίσει να τα κρατήσει — don’t ask. Την είχε φουλάρει στη ναφθαλίνη, για να μην τα φάει ο σκώρος. Και ναι μεν δεν πλησίασε σκώρος, αλλά το καημένο το πλαστικό έχει ποτίσει.
  • Τέλος πάντων. Διεθνής επικαιρότητα.
  • Στην Κίνα, λέει, έχει ξεκινήσει έντονη συζήτηση για το επίπεδο δυσκολίας των θεμάτων στις σχολικές εξετάσεις. Αφορμή ήταν το κατά τα φαινόμενα άλυτο πρόβλημα που δόθηκε σε μαθητές της πέμπτης τάξης του Δημοτικού, κάπου στην επαρχία Σουνκίνγκ.
  • Κάτι με ένα καΐκι, λέει, και κάτι ζωντανά που έπρεπε να περαστούν απέναντι.
  • Ναι, σωστά καταλάβετε, αναφέρομαι στο πρόβλημα που σας παρέθεσα παραπάνω.
  • Δέκα κατσίκια, εικοσιέξι πρόβατα, κι ένας βοσκός. Πόσων χρονών είναι ο καπετάνιος;
  • What?
  • Τι θα πει, πόσων χρονών είναι ο καπετάνιος; Πλάκα με κάνετε (sic); Και πού θέλετε να ξέρω πόσων χρονών είναι; Τι να κάνω; Να προσθέσω τα αρνιά και τα κατσίκια; Σοβαρολογούμε;
  • Σύμφωνα, λοιπόν, με το BBC (όπου βρήκα τη συγκεκριμένη είδηση), η τοπική επιθεώρηση δημοτικής εκπαίδευσης εξηγεί πως ερωτήσεις σαν αυτή έχουν ως στόχο να οξύνουν το κριτικό πνεύμα των εξεταζομένων και να δοκιμάσουν τη δυνατότητά τους να σκέφτονται δημιουργικά. Το πρόβλημα μοιάζει σε μας ακατανόητο, αλλά ο μέσος μαθητής Πέμπτης δημοτικού στην επαρχία Σουνκίνγκ έχει στη διάθεσή του όλες τις απαραίτητες πληροφορίες για να το απαντήσει.
  • Τώρα να σας πω τον πόνο μου, δεν ξέρω πόσο οξύ ή δημιουργικό είναι το πνεύμα των μαθητών δημοτικού στην επαρχία Σουνκίνγκ, αλλά ευγνωμονώ τη μοίρα που δεν είμαι συμμαθητής τους. Όχι τίποτα άλλο, θα ήμουν ακόμα στην Πέμπτη Δημοτικού πασχίζοντας κι εγώ να περάσω απέναντι σαν τα αρνιά και τα κατσίκια.
  • Βέβαια, είμαι ελαφρώς άδικος με τον εαυτό μου.
  • Γιατί αν ήμουν πράγματι μαθητής δημοτικού στην επαρχία Σουνκίνγκ, δεν θα δυσκολευόμουν να βρω πως το συνολικό βάρος των 36 ζώων (26 πρόβατα και 10 κατσίκες) είναι γύρω στους εφτάμιση τόνους. Θα μπορούσα να το υπολογίσω χρησιμοποιώντας τις γνώσεις μου από το βιβλίο της ζωολογίας Πέμπτης Δημοτικού (Κίνας).
  • Ούτε θα χρειαζόταν να έχω αποστηθίσει το βιβλίο της αγωγής του πολίτη για να γνωρίζω πως για να οδηγήσεις πλοιάριο που φέρει φορτίο χρειάζεσαι δίπλωμα. Λίγο να είχα διαβάσει θα το ήξερα πως, για να πάρεις δίπλωμα καπετάνιου για πλοιάριο με φορτίο, πρέπει να είσαι τουλάχιστον 23.
  • Το πόσο διαβασμένος είμαι θα φαινόταν ίσως από το αν μπορούσα να θυμηθώ πως για πλοία με φορτίο άνω των πέντε τόνων θα πρέπει να έχεις το δίπλωμά σου ήδη εδώ και πέντε χρόνια.
  • Πού μας οδηγούν όλα αυτά;
  • Μα πού αλλού, παρά στη λύση του προβλήματός μας — λύση ηλίου φαεινότερη στους οξύνοες και δημιουργικούς μαθητές από την επαρχία Σουνκίνγκ. Ο καπετάνιος ενός πλοιαρίου με 36 ζωντανά δεν μπορεί να είναι κάτω από 28.
  • Έτσι που λέτε με την Κίνα. Αλλά το θέμα μου σήμερα δεν είναι η Κίνα.
  • Η συγκεκριμένη είδηση μου φάνηκε ενδιαφέρουσα για έναν επιπλέον λόγο.
  • Ας ξαναδούμε την ερώτηση. Σε μας που δεν είμαστε από την Σουνκίνγκ, η εκφώνηση μοιάζει ακατανόητη. Τι σχέση μπορεί να έχουν τα κατσίκια και τα πρόβατα με την ηλικία του καπετάνιου; Καμία. Δεν υπάρχει τρόπος να απαντήσουμε στο πρόβλημα όσο και να προσπαθήσουμε. Και αυτό γιατί απαιτείται άμεση, αυθόρμητη πρόσβαση σε μια σειρά από τοπικά διοικητικά δεδομένα, π.χ., πότε παίρνει κανείς δίπλωμα πλοιαρίου, ποιες είναι οι διαβαθμίσεις επιτρεπτού φορτίου ανά τύπο διπλώματος κ.λπ. Χρειάζομαι επίσης και μια σειρά από άλλες ψιλο-στάνταρ πληροφορίες, όπως είναι το βάρος του μέσου αρνιού ή της μέσης κατσίκας.
  • Με άλλα λόγια, η συγκεκριμένη ερώτηση δεν είναι “ουδέτερη”. Βασίζεται σε πληροφορίες που δεν περιλαμβάνονται στην εκφώνηση, αλλά που αναμένεται να γνωρίζεις. Σε μας το πρόβλημα φαίνεται άλυτο, αλλά στους μαθητές της Σουνκίνγκ όχι αναγκαστικά.
  • Πιο ουδέτερη θα ήταν μια ερώτηση σαν την παρακάτω:
  • “Πόσο κάνει 7 + 5;”
  • Πράγματι. Αν ξέρουμε αριθμητική μπορούμε να την απαντήσουμε όπου και να είμαστε, στην επαρχία Σουνκίνγκ, στην Κουάλα Λουμπούρ ή στα Ψαχνά Ευβοίας.
  • Βέβαια, ακόμα και εδώ προϋποθέτουμε πως αυτός που θα την διαβάσει θα πρέπει να μπορεί να την καταλάβει στα Ελληνικά. Οπότε ας την διεθνοποιήσουμε λίγο περισσότερο.
  • “7 + 5 = ?”
  • ΟΚ. Έτσι είναι καλύτερα. Ας την ονομάσουμε (q).
  • Μιλάμε λοιπόν για την ερώτηση (q).
  • Multiple Choice: Ποια από τις παρακάτω τέσσερις απαντήσεις είναι η σωστή;
  • α) 12
  • β) 13
  • γ) 14
  • δ) C
  • Έλα να βλέπω τα κομπιουτεράκια! Τι σας βγάζει;
  • Δώδεκα; Είστε σίγουροι; Δεν έβγαλε 13;
  • Όχι 13; Μήπως έβγαλε 14;
  • Μήπως έβγαλε C και δεν το προσέξατε;
  • Όχι, αγαπητοί μου, δεν προσπαθώ να σας μπερδέψω. Υποθέτω πως βλέπετε πού το πάω.
    Το πάω στο ότι ακόμα και η (q), αυτή η απλούστατη και όσο πιο ουδέτερη γίνεται ερώτηση, έχει απάντηση που εξαρτάται από κάτι που προϋποτίθεται χωρίς να διευκρινίζεται. Εξαρτάται από τη βάση του αριθμητικού συστήματος στο οποίο έχει διατυπωθεί. Δεκαδικό; Δεκαεξαδικό; Οκταδικό; Εννιαδικό;
  • Βέβαια για να ακριβολογήσουμε, δεν είναι η ίδια η απάντηση που εξαρτάται από το σύστημα, αλλά το πώς θα τη γράψουμε. Η απάντηση δεν είναι 12. Γράφεται 12, στο δεκαδικό σύστημα.
  • Στο δεκαεξαδικό γράφεται C.
  • Υποερώτησις: Πώς γράφεται στο οκταδικό; Στο εννιαδικό;
  • Μάλιστα αξίζει να σημειωθεί πως σε κάποια άλλα συστήματα, π.χ., στο δυαδικό ή στο πενταδικό, η (q) δεν είναι καν έγκυρη, καθώς στα συστήματα εκείνα τα ψηφία “7” και “5” είναι κενά νοήματος.
  • Συνοψίζω.
  • Είδαμε πως το προβληματάκι με τα 36 ζωντανά και τον Κινέζο καπετάνιο δεν είναι και τόσο ουδέτερο, καθώς δεν μπορεί να απαντηθεί αν δεν μετέχεις έστω και λίγο της κινεζικής παιδείας (της επαρχίας Σουνκίνγκ).
    Είδαμε πως ούτε η ερώτηση (q) είναι ουδέτερη, καθώς και αυτή δεν μπορεί να απαντηθεί κατά μονοσήμαντο τρόπο αν δεν θεωρήσουμε δεδομένο το ότι είναι διατυπωμένη στο δεκαδικό σύστημα — το οποίο συνηθίζεται μεν στα μέρη μας αλλά δεν συνηθιζόταν, ξέρω ‘γώ, στην αρχαία Βαβυλωνία.
  • Το ηθικό δίδαγμα σήμερα, Κυριακή μέρα, είναι πως στην πραγματικότητα είναι δύσκολο, αν όχι αδύνατο, να βρούμε κάποια ερώτηση που να είναι πραγματικά “ουδέτερη”.
  • Κι αυτό δεν περιορίζεται στις ερωτήσεις και στα προβλήματα των εξετάσεων δημοτικού, στην Κίνα ή αλλού.
  • Ας γενικεύσω — λίγο απότομα, το παραδέχομαι, αλλά ο χώρος είναι περιορισμένος:
  • Κάθε ερώτηση, κάθε πρόβλημα, κάθε απάντηση, κάθε πρόταση, κάθε απόφανση, κάθε διατύπωση, κάθε φράση, κάθε κατάφαση, κάθε άρνηση –εν ολίγοις όλα, μα όλα τα προϊόντα της ανθρώπινης γλώσσας, όλα μα όλα τα γλωσσικά ενεργήματα— δύνανται να φέρουν νόημα μόνο κατά το μέτρο που τα αναγνωρίζουμε ως κομμάτια ενός σχετικώς συνεκτικού συνολικού συμβολικού υπόβαθρου.
  • Τίποτα δεν είναι “ουδέτερο”. Κάθε τι εντάσσεται σε ένα εννοιολογικό πλαίσιο από όπου και αντλεί την εγκυρότητά του.
  • Μιλώντας εδώ για εννοιολογικό πλαίσιο ή συμβολικό υπόβαθρο εννοώ, στην πραγματικότητα, τον κόσμο που μοιραζόμαστε όλοι εμείς που αλληλεπιδρούμε με την βοήθεια των συγκεκριμένων γλωσσικών ενεργημάτων.
  • Αν είμαστε μαθητές της επαρχίας Σουνκίνγκ, μοιραζόμαστε έναν κόσμο στο συμβολικό υπόβαθρο του οποίου υπάρχουν ως γνωστά το μέσο βάρος ενός προβάτου ή μιας κατσίκας ή το ηλικιακό όριο για να πάρεις δίπλωμα καϊκιού.
    Αν είμαστε ενήμεροι για τα τεκταινόμενα στην γαλανή μας πατρίδα (ΤΜ), θα ξέρουμε πως η λέξη Novartis σηματοδοτεί κάτι παραπάνω από την φερώνυμη φαρμακευτική εταιρία.
  • Και πάει λέγοντας.
  • Αγαπητοί μου,
  • Θα θυμάστε, ίσως, αυτά που σας έγραφα στην τελευταία μου επιστολή.
  • Κατέληγα σε μία πρόταση που ομολογουμένως θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ελαφρώς εκκεντρική.
  • “Η ανθρώπινη γλώσσα”, έγραφα “δεν έχει ως βασική της λειτουργία την επικοινωνία. […] Στην ανθρώπινη γλώσσα δεν υπάρχει ούτε μήνυμα, ούτε κώδικας, ούτε πληροφορία, τουλάχιστον όχι με τον τρόπο που ορίζονται αυτές οι έννοιες στη θεωρία της επικοινωνίας και αξιοποιούνται στη μελέτη της γλώσσας των μελισσών ή του DNA.”
  • Θέλω να ελπίζω πως τα πράγματα αρχίζουν πλέον να ξεκαθαρίζουν λίγο.
  • Αν όχι, επιτρέψτε μου να το αναδιατυπώσω:
  • Η βασική λειτουργία της ανθρώπινης γλώσσας δεν είναι η επικοινωνία.
  • Χρησιμοποιούμε τη γλώσσα: συζητάμε, επιχειρηματολογούμε, γράφουμε επιστολές, εξομολογούμαστε, παραμιλάμε, κουτσομπολεύουμε, καβγαδίζουμε και λοιπά και λοιπά και λοιπά.
  • Ό,τι από όλα αυτά και να κάνουμε, αυτό που πρωτίστως κάνουμε είναι να επιβεβαιώνουμε ο ένας τον άλλο, ξανά και ξανά, πως μοιραζόμαστε έναν κόσμο — τον συγκεκριμένο τούτο κόσμο στον οποίον αυτό που κάνουμε μπορεί να εκληφθεί ως φορέας κάποιου νοήματος. Το ποιο ακριβώς είναι αυτό το νόημα δεν έχει σημασία. Αυτό που έχει σημασία είναι πως όλοι εμείς συμφωνούμε στο ότι τα γλωσσικά ενεργήματα φέρουν νόημα.
  • Εξ ου και αυτό που λέω, πως η πρωταρχική λειτουργία της ανθρώπινης γλώσσας δεν είναι η επικοινωνία. Η πρωταρχική λειτουργία της είναι η δημιουργία ενός κόσμου. Κατά το μέτρο που αναγνωρίζουμε πως τα γλωσσικά μας ενεργήματα μπορεί να φέρουν νόημα, επιβεβαιώνουμε και καθησυχάζουμε (εαυτούς και αλλήλους) πως αυτό τον κόσμο τον μοιραζόμαστε.
  • Αν θέλετε να πάρετε μιαν ιδέα του σε τι πραγματικά αντιστοιχεί αυτό που γράφω, στην πιο θεμελιώδη, στην πιο βασική του μορφή, δεν έχετε παρά να παρακολουθήσετε μια μητέρα να γλυκοψιθυρίζει μικρά ανόητα τίποτα στο νεογέννητο μωρό της, και αυτό να της αποκρίνεται σαγηνευμένο.
  • Από εδώ αρχίζουν όλα.
  • Κι εδώ ξαναγυρίζουν όταν όλα τα άλλα καταρρέουν.
  • Ας κάνω μια παύση. Συνεχίζουμε την άλλη φορά.

Σας ασπάζομαι,
Θείος Ακάκιος

One Response to “Σνέιλ Μέιλ — Επιστολή #061”

  1. leecharxos | 13/02/2018 at 19:46

    Αγαπητέ θείε μας έκαψες κανονικότατα,και άντε πες οκ το πιάσαμε το νόημα με τις ηλικίες και τα διπλώματα,μετα μας χτυπας σαν το χταπόδι με τα δυαδικά και HEX συστήματα……αλλα τελικά ο επίλογος ήταν σκέτσο τσουνάμι σκέψεων και προβληματισμών :)

Leave a Reply

You must be logged in to post a comment.

Σύνδεση

Αρχείο δημοσιεύσεων