Το προφίλ μας στο Google Plus
18

Γίνονται *ήδη* ταξίδια στο χρόνο;

Φίλοι της επιστημονικής φαντασίας, τολμηροί οραματιστές και απλοί ονειροπόλοι, έχετε κάθε λόγο να χαίρεστε: Τα ταξίδια στο χρόνο είναι εφικτά! Η θεωρία της σχετικότητας, όπως επίσης και μια σειρά από πειράματα, δεν αφήνουν καμία αμφιβολία περί αυτού.

Συγκεκριμένα, οι επιστήμονες που ασχολούνται με το ζήτημα γνωρίζουν πλέον ότι τα ταξίδια στο μέλλον μπορούν να πραγματοποιηθούν, χωρίς μάλιστα να απαιτείται η παραμικρή παραβίαση κανενός φυσικού νόμου. Για την υλοποίηση του πρώτου ταξιδιού στο μέλλον υπάρχουν μόνο ένα-δύο τεχνικά ζητήματα, η αντιμετώπιση των οποίων είναι απλά θέμα …χρόνου. Αν πάλι είστε από εκείνους που γοητεύονται περισσότερο με το παρελθόν, τότε θα χρειαστεί να κάνετε λίγη περισσότερη υπομονή. Βλέπετε, τα ταξίδια προς το παρελθόν δημιουργούν μια σειρά από επίμονα προβλήματα, σε βαθμό μάλιστα να απειλούν με κατάρρευση ολόκληρη την ιστορία μας — ή τουλάχιστον την εκδοχή της ιστορίας που έχουμε γνωρίσει. Εκτός κι αν υπάρχει κάτι που μας διαφεύγει, δηλαδή…

Τι θα κάνατε αν αύριο το πρωί είχατε πρόσβαση σε μια πλήρως λειτουργική μηχανή του χρόνου; Αντί να πάτε στη δουλειά ή στη σχολή σας, το πιθανότερο είναι πως θα πεταγόσασταν μέχρι το κοντινό μέλλον, ώστε να δείτε από πρώτο χέρι πώς πηγαίνει εκείνη η επιχείρηση που έχετε ήδη στήσει ή να διαπιστώσετε αν το έτερο ήμισυ εξακολουθεί να σας λατρεύει. Ίσως πάλι τα κίνητρά σας να ήταν περισσότερο αλτρουιστικά, οπότε θα δοκιμάζατε ένα μεγαλύτερο άλμα προς το μέλλον, προκειμένου να φέρετε πίσω το φάρμακο για μια ανίατη ασθένεια ή να ελέγξετε το περιβάλλον από οικολογικής απόψεως. Έτσι, αν διαπιστώνατε πως τα πράγματα έχουν εξελιχθεί εις βάρος της ζωής στον πλανήτη, επιστρέφοντας στο παρόν θα μπορούσατε να ενημερώσετε σχετικά τους ιθύνοντες. Σε ένα τέτοιο σενάριο, το ερώτημα είναι αν θα λάμβαναν σοβαρά υπόψη τις μαρτυρίες σας… Εάν τις αγνοούσαν, τότε το ζοφερό μέλλον που θα προσπαθούσατε να αποτρέψετε θα πραγματοποιούνταν ούτως ή άλλως. Θα εξακολουθήσει άραγε να αληθεύει το ρητό “το πεπρωμένο φυγήν αδύνατον”, ακόμα και αν η ανθρωπότητα δαμάσει το χρόνο; Αλλά αφήστε καλύτερα τους βαθυστόχαστους προβληματισμούς — έχετε μια χρονομηχανή να χαρείτε!

Αν είστε τύπος που γοητεύεται από την ιστορία, τότε σίγουρα θα γυρίζατε τη μηχανή προς τα πίσω. Eντάξει, εννοούμε ότι θα κάνατε τις κατάλληλες ρυθμίσεις στο σχετικό πίνακα ελέγχου, με προορισμό ένα ρομαντικό ταξίδι στο παρελθόν. Ίσως τότε να διαπιστώνατε πως η ζωή εκεί είναι κάπως σκληρότερη από ό,τι την είχατε φανταστεί, διαβάζοντας βιβλία ή πηγαίνοντας στον κινηματογράφο. Όμως αυτό σίγουρα δεν θα σας πτοούσε. Τι θα λέγατε, λοιπόν, για μια ωραία βόλτα στο όρος των Ελαιών, για να παρακολουθήσετε από προνομιακή θέση τη θριαμβευτική είσοδο του Ιησού στην Ιερουσαλήμ; Πώς θα σας φαινόταν η ιδέα να πεταχτείτε έως το 465 π.Χ. και να βοηθήσετε στην ανοικοδόμηση της Ακρόπολης, μετά την ήττα των Περσών; Αν πάλι προτιμάτε τη δράση, θα μπορούσατε να συμμετάσχετε στην απόβαση στη Νορμανδία, συνεισφέροντας κι εσείς στη νίκη των συμμαχικών δυνάμεων. Εδώ που τα λέμε, αντί να κινδυνεύσετε στην απόβαση, θα μπορούσατε να αποτρέψετε εξ αρχής το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, σώζοντας έτσι και δεκάδες εκατομμύρια ανθρώπινες ζωές. Αναμφισβήτητα, το καλύτερο πλάνο για το φιλόδοξο σχέδιό σας θα περιελάμβανε τη δολοφονία του Χίτλερ, όταν μάλιστα ήταν σε νεαρή ηλικία, πριν ακόμη αποκτήσει δύναμη. Αλήθεια, αν το σχέδιό σας πετύχαινε, αναρωτιέστε πώς θα βρίσκατε τον κόσμο επιστρέφοντας στο παρόν; Είστε βέβαιος ότι τα πράγματα για εσάς, τα κοντινά σας πρόσωπα, τη χώρα ή τον κόσμο ολόκληρο, θα είχαν εξελιχθεί προς το καλύτερο; Τι σας λέει πως η νέα ροή της ιστορίας που μόλις δημιουργήσατε, δεν στερείται κάποιων “ασήμαντων” γεγονότων, όπως, π.χ., αυτού της δικής σας γέννησης; Αλλά αν δεν είχατε ποτέ γεννηθεί, τότε δεν θα μπορούσατε να πάτε στο παρελθόν για να αλλάξετε την ιστορία και να αποτρέψετε τη γέννησή σας — έτσι δεν είναι; Τέλος πάντων, όπως και να έχει η κατάσταση δεν υπάρχει κανένας λόγος ανησυχίας. Το πολύ πολύ, αν κάποια στιγμή κάτι “στραβώσει” άσχημα δεν έχετε παρά να γυρίσετε πίσω στο χρόνο και να κάνετε τις όποιες “επιδιορθώσεις”. Εκτός και αν οι αλλαγές που εισάγατε την τελευταία φορά στον ρου της ιστορίας απέτρεψαν, αλυσιδωτά, την κατασκευή της χρονομηχανής. Αν όμως η χρονομηχανή δεν υπήρχε στο “φυσικό” σας χρόνο, τότε πώς εσείς βρεθήκατε στο παρελθόν, προσπαθώντας να αποτρέψετε τα γεγονότα που επρόκειτο να αποτρέψουν την εφεύρεση της χρονομηχανής; Τι τα θέλετε, δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι κανείς, ποτέ στο χωροχρόνο, δεν ισχυρίστηκε ότι η Χρονομηχανική είναι εύκολη υπόθεση…

Ταξίδια στο χρόνο και προβλήματα γραμματικής
Αναφορικά με τα προβλήματα που δημιουργούνται όταν τριγυρίζει κανείς από το παρελθόν στο μέλλον με τη χρονομηχανή του, ο αείμνηστος Douglas Adams είχε κάτι να πει (ή έχει κάτι να πει, αν η μηχανή του χρόνου έχει ήδη κατασκευαστεί και “τώρα” βρίσκεστε σε διακοπές στο παρελθόν). Συγκεκριμένα, στο δεύτερο βιβλίο της τριλογίας Γυρίστε το Γαλαξία με Ωτοστόπ, ο Adams γράφει / έγραψε / θα γράψει:

Το μεγαλύτερο πρόβλημα που συναντάται στα ταξίδια στο χρόνο δεν είναι το ότι μπορεί κατά λάθος να γίνεις ο πατέρας σου ή η μητέρα σου. Σε αυτή την περίπτωση, δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα που να μην μπορεί να αντιμετωπίσει μια φυσιολογική, προοδευτική οικογένεια. Επίσης, δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα να αλλάξει ο ρους της ιστορίας — ο ρους της ιστορίας δεν αλλάζει, γιατί όλα ταιριάζουν σαν παζλ. Όλες οι σημαντικές αλλαγές έχουν γίνει πριν από τα πράγματα που υποτίθεται πως θα άλλαζαν, και στο τέλος όλα τακτοποιούνται. Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι πρόβλημα γραμματικής, και το κυριότερο βιβλίο που μπορεί να συμβουλευτεί κανείς σε αυτό το ζήτημα είναι το “Εγχειρίδιο 1001 Παρελθόντων Χρόνων για Χρονοταξιδιώτες”, του δόκτωρ Νταν Οδικοχάρτη. Θα σου πει, για παράδειγμα, πώς να περιγράψεις κάτι που θα ήταν να σου συμβεί στο παρελθόν, προτού το αποφύγεις πηδώντας δυο μέρες μπροστά στο χρόνο. Το γεγονός περιγράφεται διαφορετικά αν μιλάς από το φυσικό σου χρόνο, αλλιώς αν μιλάς από το μέλλον και αλλιώς αν μιλάς από το παρελθόν, και γίνεται ακόμα πιο πολύπλοκο εάν συζητάς ταξιδεύοντας από τη μια χρονική στιγμή στην άλλη, έχοντας την πρόθεση να γίνεις ο πατέρας σου ή η μητέρα σου. Οι περισσότεροι αναγνώστες φτάνουν ως τον Μέλλοντα Ημι-Υποθετικό Προσδιοριστικό Υπαντεστραμμένο Πλάγιο Παρελθόντα Επιτακτικής Υποτακτικής, προτού τα παρατήσουν.

Τρέχοντας προς το μέλλον
Έχετε περιέργεια να γνωρίσετε από σήμερα το μέλλον; Αν ναι, τότε ξεχάστε τους αστρολόγους, τα μέντιουμ και τις χαρτορίχτρες: το καλύτερο που μπορούν να κάνουν όλοι αυτοί είναι να προβλέψουν ότι κάτι θα πραγματοποιηθεί, αν και μόνον αν …πραγματοποιηθεί. Από την άλλη, ο Αϊνστάιν απέδειξε, πέρα από κάθε αμφιβολία, ότι τα ταξίδια στο μέλλον είναι πράγματι εφικτά. Ιδού πώς μπορεί να γίνει κάτι τέτοιο.

Το μόνο που θα χρειαστεί να κάνετε είναι να επιβιβαστείτε σε ένα πολύ, μα πάρα πολύ γρήγορο διαστημόπλοιο. Όταν λέμε γρήγορο, εννοούμε ότι πρέπει να πιάνει ταχύτητες συγκρίσιμες με εκείνη του φωτός (περίπου 300.000.000m/sec). Η ταχύτητα του φωτός αποτελεί το κοσμικό όριο ταχύτητας στο σύμπαν μας, εκτός κι αν μας διαφεύγει κάτι πολύ βασικό και ύπουλο. Έτσι, αν θέλετε να δείτε πώς θα είναι η Γη 1000 χρόνια από σήμερα χωρίς να είστε διατεθειμένος να ξοδέψετε περισσότερα από δέκα δικά σας χρόνια στο ταξίδι προς τα “εκεί”, το διαστημόπλοιο που επιβαίνετε θα πρέπει να πιάνει περίπου το 99,995% της ταχύτητας του φωτός. Με προορισμό ένα αστέρι σε απόσταση κάτι λιγότερο από 500 έτη φωτός μακριά από τη Γη, θα ταξιδέψετε προς τα εκεί με τη μέγιστη ταχύτητα του διαστημοπλοίου. Όταν φτάσετε, μετά από πέντε περίπου χρόνια, δεν θα σταματήσετε για τουρισμό. Ρίξτε μια γρήγορη ματιά, πάρτε μερικές φωτογραφίες και αμέσως γυρίσετε το διαστημόπλοιο πίσω, με κατεύθυνση προς τη Γη. Μην ξεχάσετε να επιταχύνετε, έως ότου πιάσετε ξανά το 99,995% της ταχύτητας του φωτός. Μετά από άλλα πέντε χρόνια θα φτάσετε στη Γη. Η Ειδική Θεωρία της Σχετικότητας διασφαλίζει ότι ενώ για εσάς θα έχουν περάσει μόλις 10 χρόνια, τη Γη θα τη βρείτε 1000 χρόνια “γερασμένη”. Το τι θα κάνετε κατά τη διάρκεια του ταξιδιού είναι άλλο πρόβλημα, αν και τα ταξιδιωτικά γραφεία του μέλλοντος σίγουρα κάτι θα σκεφτούν και γι’ αυτό.

Εδώ που τα λέμε, μετά 1000 χρόνια η Γη θα έχει αλλάξει τόσο πολύ, ώστε λίγοι θα ήθελαν ένα τόσο μακρινό χρονοταξίδι. Για κοντινότερα χρονοταξίδια –και πάντα με την προαναφερθείσα μέθοδο–, το διαστημόπλοιο απλά πρέπει να τρέχει με αρκετά μικρότερη ταχύτητα, φτάνει να είναι συγκρίσιμη με εκείνη του φωτός. Διαφορετικά, το κέρδος που προκύπτει από τη “συστολή” του χρόνου είναι αμελητέο. (Πειράματα που έχουν γίνει με ατομικά ρολόγια πάνω σε αεροπλάνα, επαληθεύουν την προβλεπόμενη από τη θεωρία συστολή του χρόνου. Μόνο που το “κέρδος” για το κινούμενο ρολόι, σε σχέση με ένα ακίνητο, είναι της τάξης των λίγων μόλις δεκάκις εκατομμυριοστών του δευτερολέπτου, για συνολικές πτήσεις δύο ή τρεις φορές γύρω από τον πλανήτη.)

Σήμερα έχουν επιτευχθεί ταχύτητες μεγαλύτερες από το 99,995% του φωτός, αφορούν όμως μόνο σε πρωτόνια, μέσα στους μεγαλύτερους επιταχυντές σωματιδίων στον πλανήτη. Καμία σχέση, δηλαδή, με αντικείμενα του μακρόκοσμου, πόσο μάλλον με διαστημόπλοια. Ακόμη κι αν βρεθεί κάποια μέθοδος ή/και καύσιμη ύλη που θα επιτρέπει σ’ ένα διαστημόπλοιο να κινείται με ταχύτητες ωφέλιμες για ταξίδια στο μέλλον, παραμένει το πρόβλημα της δομικής συνοχής του σκάφους, όπως επίσης και των επιβατών του. Επίσης, ένα άλλο θέμα είναι ότι ακόμη κι αν τα δύο αυτά προβλήματα επιλύονταν, θα παρέμενε το ζήτημα τη επιβράδυνσης του σκάφους.

Για τα παραπάνω έχουν ήδη προταθεί λύσεις, οι οποίες περιλαμβάνουν τη σταδιακή επιτάχυνση και επιβράδυνση του σκάφους, πράγμα που φυσικά σημαίνει ότι οι επιβαίνοντες ξοδεύουν ακόμη περισσότερο χρόνο από τη ζωή τους στο ταξίδι. Ένα τέτοιο σκάφος θα αποκτούσε την κινητική του ενέργεια καταναλώνοντας καύσιμα ύλης-αντιύλης. Το θέμα είναι ότι προς το παρόν μπορούμε να παράγουμε αντιύλη μόνο ένα άτομο τη φορά. Ακόμη και αν καταφέρναμε να την παράγουμε μαζικά, έπειτα θα έπρεπε να βρούμε μια μέθοδο για την ασφαλή αποθήκευσή της, όμως επίσης και έναν τρόπο ψύξης των μηχανών του σκάφους. Κοντολογίς, η κατασκευή ενός διαστημοπλοίου που θα επιτυγχάνει ταχύτητες συγκρίσιμες με εκείνη του φωτός παρουσιάζει πολλά και δυσεπίλυτα προβλήματα μηχανικής. Μολαταύτα, το αισιόδοξο συμπέρασμα είναι ότι κάποια στιγμή, τα ταξίδια στο μέλλον ενδεχομένως θα είναι εφικτά.

Ταξιδιωτικά πακέτα για σπιτόγατους
Για όσους δεν έχουν ιδιαίτερη όρεξη να τρέχουν δεκάδες ή εκατοντάδες έτη φωτός μακριά από τη Γη και μετά πάλι πίσω, ευτυχώς υπάρχει εναλλακτική πρόταση. Μπορούν να μπουν στο εσωτερικό μιας σφαίρας, η οποία θα είναι εφοδιασμένη με όλα τα απαραίτητα για τη διαβίωση ενός ανθρώπου και –-γιατί όχι-– με όλες τις ανέσεις για μια μακρόχρονη παραμονή στο εσωτερικό της. Μετά, το μόνο που έχει να κάνει ο εκκεντρικός χρονοταξιδιώτης, είναι να περιμένει: Όσο περισσότερο, τόσο πιο μπροστά στο μέλλον θα βρεθεί, όταν βγει από το εσωτερικό της σφαίρας. Ποιες όμως πρέπει να είναι οι ιδιότητες αυτής της “χρονοσφαίρας”;

Αρχικά πρέπει να κατεδαφιστεί ένας πλανήτης στο μέγεθος του Δία. Από τα υλικά της κατεδάφισης θα φτιαχτεί ένα υπέρπυκνο σφαιρικό κέλυφος, γύρω από τον ταξιδιώτη. Προσοχή: Η διάμετρος του σφαιρικού κελύφους πρέπει να είναι ελάχιστα μεγαλύτερη από την κρίσιμη διάμετρο που χρειάζεται ώστε η μάζα να καταρρεύσει σε μαύρη τρύπα. Για το εν λόγω κέλυφος, που κατασκευάζεται από τη μάζα του Δία, η συζητούμενη διάμετρος είναι λίγο μεγαλύτερη από 5,5 μέτρα, γεγονός που αφήνει αρκετό χώρο στον χρονοταξιδιώτη μας.

Ο Νεύτωνας είχε αποδείξει ότι στο εσωτερικό μιας τέτοιας σφαίρας δεν ασκούνται βαρυτικές δυνάμεις, επομένως ο κάτοικός της δεν έχει κανένα λόγο ανησυχίας για ενδεχόμενη… συντριβή. Όποιος όμως πλησιάσει αρκετά τη σφαίρα θα βρει μοιραίο θάνατο πάνω στο εξωτερικό της, εξαιτίας της τεράστιας βαρυτικής έλξης που ασκεί η σφαίρα στη “γειτονιά” της. Μόνος ασφαλής τρόπος για να μπει κάποιος στο εσωτερικό μιας τέτοιας της σφαίρας, χωρίς να συνθλιβεί πάνω της, είναι αρχικά η σφαίρα να έχει αρκετά μεγαλύτερη διάμετρο. Αφού ο ταξιδιώτης μπει από κάποιο άνοιγμα στο εσωτερικό, με τη βοήθεια κατάλληλων μηχανισμών η σφαίρα θα αρχίσει να συρρικνώνεται ομοιόμορφα γύρω του. Η συρρίκνωση θα συνεχιστεί έως ότου η διάμετρος του κελύφους γίνει λίγο μεγαλύτερη από την κρίσιμη. Η αντίστροφη διαδικασία εφαρμόζεται για την έξοδο.

Γιατί η παραμονή σε μια τέτοια σφαίρα σημαίνει ταξίδι στο μέλλον; Η Γενική Θεωρία της Σχετικότητας του Αϊνστάιν (θεωρία της βαρύτητας) προβλέπει ότι η υψηλή συγκέντρωση μάζας σε ένα σημείο του χωροχρόνου “καμπυλώνει” τη γειτονιά γύρω από τη μάζα, δημιουργώντας εκεί κάτι σαν βαρυτικό πηγάδι. Το κλασικό παράδειγμα για την κατανόηση του φαινομένου είναι με μια μπάλα (μάζα) πάνω σε ένα σεντόνι (χωροχρόνος). Εξαιτίας της μάζας της μπάλας, το σεντόνι γύρω της καμπυλώνεται, δημιουργώντας ένα “βαθούλωμα” (βαρυτικό πηγάδι). Όσο πιο πυκνή είναι η μάζα, τόσο μεγαλύτερη είναι η βαρυτική έλξη (καμπύλωση) που προκαλείται στη γύρω περιοχή, με άλλα λόγια τόσο “βαθύτερο” είναι το πηγάδι που δημιουργείται. Ο Αϊνστάιν απέδειξε ότι στον πάτο ενός τέτοιου πηγαδιού ο χρόνος κυλά πιο αργά, σε σχέση με περιοχές μακριά από τον πάτο. (Η θεωρητική απόδειξη έχει επαληθευτεί πειραματικά και από σχετικά πειράματα, με ατομικά ρολόγια.)

Μία πυκνή σφαίρα σαν αυτή που μόλις περιγράψαμε καμπυλώνει ικανοποιητικά το χωροχρόνο γύρω της, με αποτέλεσμα ο χρόνος να κυλά αργότερα για τον σπιτόγατο στο εσωτερικό της, σε σχέση ό,τι συμβαίνει έξω και μακριά από τη σφαίρα. Έτσι, αν κι όταν ο ταξιδιώτης αποφασίσει να βγει από το κέλυφος και να επιστρέψει στη Γη, θα βρεθεί στο μέλλον της. Πόσο μακριά στο μέλλον; Όσο πυκνότερη είναι η μάζα του κελύφους, τόσο αργότερα κυλά ο χρόνος στο εσωτερικό του. Στην “πράξη”, οι φυσικοί έχουν αποδείξει πως το καλύτερο που μπορεί να ελπίζει ο ένοικος του κελύφους είναι ρυθμός δικής του γήρανσης πέντε φορές αργότερος σε σχέση με αυτόν του έξω κόσμου. Το άνω όριο στο ρυθμό επιβράδυνσης του χρόνου οφείλεται στο γεγονός ότι ακόμα και με το ανθεκτικότερο υλικό του σύμπαντος υπάρχει ένα όριο στο πόσο μικρό και πυκνό μπορεί να γίνει ένα κέλυφος χωρίς να καταρρεύσει, δημιουργώντας μαύρη τρύπα.

Σημειώστε πως αν η πρώτη ύλη για την κατασκευή του “χρονοσφαίρας” προερχόταν από τη κατεδάφιση όχι του Δία αλλά δύο άστρων, το καθένα με μάζα ίση με εκείνη του Ήλιου, τότε θα μπορούσε να κατασκευαστεί ένα κέλυφος με διάμετρο 12,5 περίπου χιλιομέτρων, ικανό να χωρέσει άνετα ένα ολόκληρο χωριό. Επίσης, η ίδια η κατασκευή του θα ήταν ευκολότερη, αφού η διαθέσιμη ύλη θα συμπιεζόταν ευκολότερα. Είναι βέβαια περιττό να πούμε ότι η κατασκευή και η μεταχείριση ενός τέτοιου κελύφους ξεφεύγει …αστρονομικά πολύ από τις δυνατότητες της σημερινής μηχανικής.

Δυσπρόσιτο παρελθόν
Όσοι νοσταλγοί του παρελθόντος αδιαφορούν για το μέλλον κι αντίθετα ονειρεύονται σφόδρα να επισκεφτούν περασμένες εποχές, θα χρειαστεί να κάνουν λίγη περισσότερη υπομονή. Κατ’ αρχάς, η Ειδική Θεωρία της Σχετικότητας ξεκαθαρίζει ότι το όποιο ταξίδι στο παρελθόν προαπαιτεί ταχύτητες μεγαλύτερες από εκείνη του φωτός, με μόνο πρόβλημα ότι η προαναφερθείσα αποτελεί κοσμικό άνω όριο! Πάντως, αν με κάποιον τρόπο μπορούσε να μετακινηθεί ύλη –ή έστω πληροφορία– μεταξύ δύο διαφορετικών σημείων με ταχύτητα μεγαλύτερη του φωτός, τότε η πράξη αυτή θα ισοδυναμούσε με μεταφορά ύλης ή πληροφορίας στο παρελθόν. Για να το θέσουμε διαφορετικά, αν ένα διαστημόπλοιο μπορούσε να πιάσει –έστω και στιγμιαία– τόσο αφύσικα μεγάλες ταχύτητες, τότε για όλους τους παρατηρητές, ακόμα και για τους επιβαίνοντες στο διαστημόπλοιο, ο προορισμός του ταξιδιού θα ήταν το παρελθόν. Σκεφτείτε, τώρα, τα ανυπέρβλητα προβλήματα κατασκευής ενός σκάφους που θα τρέχει με ταχύτητες συγκρίσιμες –και φυσικά χαμηλότερες– από εκείνη του φωτός, για να δείτε πόσο μακριά βρισκόμαστε από την επινόηση μιας μεθόδου μετακίνησης με ακόμα μεγαλύτερες ταχύτητες… Γεγονός είναι ότι οι περιορισμοί αυτοί προκύπτουν από τη γεωμετρία του ίδιου του χωροχρόνου, καθώς κι από το ρόλο που παίζει σε αυτόν η ταχύτητα του φωτός.

Όπως και στην καθημερινότητα, όμως, όταν δεν μπορείς να παραβιάσεις ένα θεμελιώδη νόμο ή κανόνα, ίσως αξίζει τον κόπο να εξετάσεις τη δυνατότητα παράκαμψης! Η ταχύτητα του φωτός, λοιπόν, αποτελεί άνω φράγμα στο σύμπαν μας, ωστόσο αυτό δεν αποκλείει τη δυνατότητα εξυπνότερης μετακίνησης, μεταξύ δύο απόμακρων περιοχών. Τέτοια μετακίνηση είναι εφικτή και γίνεται μέσω των λεγόμενων σκουληκότρυπων (wormholes).

Αν κι ως σήμερα δεν έχει εντοπιστεί ούτε μία, η ύπαρξη των σκουληκότρυπων προβλέπεται από τη Γενική Θεωρία της Σχετικότητας. Οι σκουληκότρυπες δημιουργούνται από την καμπύλωση του χωροχρόνου, εξαιτίας της συγκέντρωσης υπέρπυκνης μάζας σε διάφορα σημεία του. Φανταστείτε μια σκουληκότρυπα σαν ένα μυστικό, σύντομο μονοπάτι, το οποίο ενώνει δύο απόμακρες περιοχές: Όσοι ακολουθούν την επίσημη οδό διανύουν πολύ μεγαλύτερη απόσταση μεταξύ των δύο περιοχών, σε σχέση με εκείνους που ταξιδεύουν από το μυστικό μονοπάτι. Οι φυσικοί ισχυρίζονται ότι αν στο σύμπαν υπάρχουν τέτοιες μυστικές οδοί και κάποια μέρα τις ανακαλύψουμε, τότε ίσως καταφέρουμε να μετακινούμαστε σε ελάχιστο χρόνο μεταξύ απόμακρων σημείων του γαλαξία, σαν να ταξιδεύαμε με ταχύτητες μεγαλύτερες από εκείνη του φωτός!

Ένα τολμηρό πλάνο για ταξίδια στο παρελθόν με χρήση σκουληκότρυπων, έχει ως ακολούθως. Με κάποιον τρόπο δημιουργείται μια τεχνητή σκουληκότρυπα, μεταξύ δυο διαφορετικών σημείων του γαλαξία. Με τη βοήθεια ενός υπερεξελιγμένου διαστημόπλοιου, το ένα της άκρο επιταχύνεται έως ότου πλησιάσει την ταχύτητα του φωτός και έπειτα επαναφέρεται στο αρχικό της σημείο. Εξαιτίας του φαινομένου της συστολής του χρόνου, όσοι βρίσκονται στο επιταχυνόμενο άκρο της σκουληκότρυπας βιώνουν το χρόνο να κυλά αργότερα, σε σχέση με όσους βρίσκονται στο απέναντι, σταθερό άκρο. Έτσι, ένα αντικείμενο που θα μπει στην σκουληκότρυπα από το σταθερό της άνοιγμα, αφενός θα μετακινηθεί μεταξύ των δύο άκρων γρηγορότερα, σε σχέση με το αν ακολουθούσε μια “φυσιολογική” οδό, αφετέρου θα βγει από το κινητό άκρο στο παρελθόν, σε σχέση με το σταθερό άκρο! Το πρόβλημα με τη συγκεκριμένη μέθοδο ταξιδιών στο παρελθόν είναι ότι δεν επιτρέπει τη μετακίνηση σε χρόνο *πρι*ν από την κατασκευή της όλης διάταξης. Επιπρόσθετα, σύμφωνα με όσα γνωρίζουμε σήμερα για τη φύση των σκουληκότρυπων, προκειμένου να κατασκευάσουμε μία με μέγεθος χρήσιμο ώστε να περνά ενεμπόδιστο ένα διαστημόπλοιο ή έστω ένας άνθρωπος, καθώς και για να επιταχύνουμε το ένα της άκρο, χρειαζόμαστε ενέργεια πολλές τάξεις μεγέθους πάνω από το συνολικό ποσό ενέργειας που θα παράξει ο ήλιος σε όλη του τη ζωή :S

Παραδοξότητες
Κάντε τώρα μια υπόθεση εργασίας: Με κάποιο τρόπο έχουμε καταφέρει, λέει, να ταξιδεύουμε στο παρελθόν, ακόμα και σε χρόνο πρωθύστερο από εκείνον που εφευρέθηκε η όποια χρονομηχανή ή μέθοδος μετακίνησης. Ακόμα και σε μια τέτοια περίπτωση, ένα ταξίδι στο παρελθόν παρουσιάζει σοβαρά προβλήματα, τα οποία, αν μη τι άλλο, έρχονται σε ευθεία σύγκρουση με την κοινή λογική. Δείτε ένα απλούστατο παράδειγμα.

Σε ένα από τα χαλαρά ταξιδάκια σας στο παρελθόν, είτε ηθελημένα είτε άθελα προκαλείτε ένα σοβαρό ατύχημα σε μια άγνωστη κοπέλα. Πρόκειται για την τότε νεαρή γιαγιά σας, μόνο που δεν υπήρχε καμία περίπτωση να την αναγνωρίσετε. Εξαιτίας του ατυχήματος η ζωή της αλλάζει απρόσμενα προς το χειρότερο. Μεταξύ άλλων κακοτυχιών, η κοπέλα δεν παντρεύεται ποτέ, άρα η μητέρα ή ο πατέρας σας δεν γεννιέται, επομένως ούτε εσείς ο ίδιος! Πώς τότε μπορέσατε να βρεθείτε στο παρελθόν και να προκαλέσετε τη μη-γέννησή σας; Αλήθεια, αν και όταν επιστρέψετε στο (δικό σας) παρόν, τι κατάσταση θα βρείτε να επικρατεί εκεί; Λογικά οι φίλοι, οι συγγενείς –-η ζωή σας ολόκληρη-–, θα πρέπει να είναι όλοι και όλα διαφορετικά από αυτά που γνωρίζατε και βιώνατε καθώς φεύγατε για το τραγικό ταξίδι. Από τη στιγμή που προκαλέσατε μια κρίσιμη αλλαγή στο παρελθόν ποια είναι τώρα η δική σας θέση, στο αλλαγμένο παρόν; Αν ένας φυσικός ανακάλυπτε τι σας συνέβη, θα μπορούσε ακόμα και να ισχυριστεί ότι η παρουσία σας από μόνη της παραβιάζει κατάφωρα την αρχή διατήρησης της ενέργειας! Παρόμοια παράδοξα με τα ταξίδια στο παρελθόν είναι δυνατόν να προκύψουν από μικρές ή μεγάλες επεμβάσεις (π.χ., κατάθεση ενός μικρού χρηματικού ποσού σε τραπεζικό λογαριασμό, πώληση προηγμένων οπλικών συστημάτων στους Ναζί κ.ο.κ.).

Προτεινόμενες λύσεις
Υπάρχουν δύο δημοφιλείς λύσεις για την αντιμετώπιση των παράδοξων καταστάσεων που δημιουργούνται από τα ταξίδια στο παρελθόν. Η μία οφείλεται στο Ρώσο θεωρητικό φυσικό και κοσμολόγο Igor D. Novikov. Με απλά λόγια, ο Novikov ισχυρίζεται πως αν μια οποιαδήποτε επέμβαση στο παρελθόν πρόκειται να “διαταράξει” την ιστορία, τότε αποκλείεται να πραγματοποιηθεί. Έτσι, αν επιχειρήσετε να δολοφονήσετε τον Χίτλερ, το σχέδιό σας εγγυημένα θα αποτύχει: Μπορεί, π.χ., να συλληφθείτε από μια μυστική υπηρεσία το βράδυ πριν από την επιχείρηση ή το επόμενο πρωί μπορεί να γλιστρήσετε στον πάγο και να σπάσετε το πόδι σας. Το ηθικό δίδαγμα είναι πώς σε καμία περίπτωση δεν θα μπορέσετε να αλλάξετε τον ρου της ιστορίας επεμβαίνοντας στο παρελθόν, όσο έξυπνο ή καλοπροετοιμασμένο κι αν είναι το σχέδιό σας.

Η εικασία της “αυτοσυνέπειας” του Novikov, όπως χαρακτηριστικά ονομάζεται, αναμφισβήτητα φαντάζει κάπως παράξενη. Συγκρινόμενη όμως με την υπόθεση των πολλαπλών συμπάντων του αμερικανού φυσικού Hugh Everett (1930 – 1982), δείχνει απλή και μάλλον λογική. Η υπόθεση του Everett αποτελεί μια απόπειρα ερμηνείας των παραδοξοτήτων που παρατηρούνται στον κβαντικό μικρόκοσμο. Εφαρμοσμένη στο πλαίσιο των ταξιδιών στο παρελθόν, μας λέει πως για κάθε νέα παράμετρο που εισάγετε στην ιστορία, αυτόματα δημιουργείται άλλο ένα σύμπαν. Το νέο αυτό σύμπαν είναι ίδιο με αυτό από το οποίο προήλθατε, έως τη στιγμή που πραγματοποιήσατε την όποια επέμβαση. Από εκεί και πέρα, οι ιστορίες των δύο συμπάντων διαφέρουν. Εσείς γνωρίζετε την ιστορία εκείνου από το οποίο ξεκινήσατε. Αλλά η ιστορία στο νέο σύμπαν έχει εξελιχθεί διαφορετικά, εξαιτίας της αλλαγής που κάνατε. Έτσι, αν πάτε μερικά χρόνια πίσω και δολοφονήσετε τη γιαγιά σας, στο ένα σύμπαν θα συνεχίσετε να υπάρχετε ενώ στο άλλο όχι. Σύμφωνα με τον Everett, λοιπόν, αν υποθέσουμε πως η μηχανή του χρόνου έχει ήδη εφευρεθεί και τουρίστες από το μέλλον ανακατεύονται συχνά με το παρελθόν, τότε το σύμπαν μας παύει να είναι ιδιαίτερα σημαντικό — δεν νομίζετε;

Ο χρόνος θα δείξει
Όπως είδαμε η Σχετικότητα επιτρέπει, τουλάχιστον στη θεωρία, τα άλματα στο μέλλον, ενώ καθιστά μάλλον απίθανα τα ταξίδια στο παρελθόν. Όπως και να έχει, πολλοί επιστήμονες σήμερα πιστεύουν ότι τα ταξίδια στο χρόνο είναι αδύνατα. Ένας από τους λόγους που τους οδηγεί σε αυτό το συμπέρασμα είναι η –όχι και τόσο γνωστή– Αρχή του Ockham (οφείλεται στον Άγγλο λογικολόγο του 14ου αιώνα, William του Ockham). Η Αρχή αξιώνει ότι για την εξήγηση ενός οποιουδήποτε φαινομένου πρέπει να λαμβάνονται υπόψη όσο το δυνατόν λιγότερες υποθέσεις, με τις πλεονάζουσες, λογικά ισοδύναμες, να αγνοούνται. Ισοδύναμα, η Αρχή του Ockham υποδεικνύει πως όποτε έχουμε περισσότερες από μία, ανταγωνιστικές θεωρίες ή μοντέλα για την εξήγηση ενός φαινομένου, τότε η απλούστερη θεωρία ή μοντέλο έχει και τη μεγαλύτερη πιθανότητα να αντιστοιχεί στην πραγματικότητα. Εν προκειμένω, από τη στιγμή που δεν υπάρχει η παραμικρή ένδειξη ότι τα ταξίδια στο χρόνο έχουν συμβεί (ιδιαίτερα προς το παρελθόν), είναι λογικότερο να υποθέσουμε ότι είναι αδύνατα.

Αν πάλι δεχτούμε ότι τα ταξίδια στο χρόνο κάποια στιγμή θα είναι εφικτά, τότε είναι λογικό να συμπεράνουμε πως έχουν ήδη γίνει! Που είναι όμως οι τουρίστες από το μέλλον; Ο Stephen Hawking κάποτε παρατήρησε πως η απουσία τους είναι ισχυρή ένδειξη περί της αδυναμίας των ταξιδιών στο χρόνο. Εδώ κάποιος θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι η εποχή μας δεν είναι και τόσο ενδιαφέρουσα για τους τουρίστες από το μέλλον. Σίγουρα υπάρχουν πολύ περισσότερο ενδιαφέρουσα “μέρη” του παρελθόντος για επίσκεψη –- ιδιαίτερα αν υποθέσει κανείς ότι τα ταξίδια στο παρελθόν είναι από τα ακριβότερα που υπάρχουν ;) Ακόμα κι έτσι να είναι τα πράγματα, η ιστορία όπως τη γνωρίζουμε δεν έχει καταγράψει παρουσίες παράξενα ντυμένων ανθρώπων με αλλόκοτη συμπεριφορά. Εκτός βέβαια και αν οι τουριστικοί πράκτορες του μέλλοντος φροντίζουν ώστε η ενδυμασία των πελατών τους να είναι η κατάλληλη για την εποχή–προορισμό, ενώ οι ίδιοι οι τουρίστες συνοδεύονται από ειδικά εκπαιδευμένους ξεναγούς, που έντεχνα κι ευγενικά τους αποτρέπουν από το να μπλέκονται στον ρου της ιστορίας (Πράγματι, κανένα σοβαρό τουριστικό γραφείο δεν θα ρίσκαρε την ίδια του την ύπαρξη, αφήνοντας τους πελάτες του να “αλωνίζουν” απερίσκεπτα στο παρελθόν.) Αλήθεια, πόσοι τουρίστες από το μέλλον λέτε να ζητωκραύγαζαν μαζί με τους “ντόπιους”, κατά την είσοδο του Ιησού στην Ιερουσαλήμ;

Στην κοσμολογία, η λεγόμενη Ανθρωποκεντρική Αρχή είναι επίσης ασύμβατη με την ιδέα των ταξιδιών στο χρόνο. Με απλά λόγια, η Αρχή αξιώνει πως οποιαδήποτε έγκυρη θεωρία που αφορά στον κόσμο “εκεί έξω”, αναγκαστικά πρέπει να είναι συνεπής με την ύπαρξή μας ως μορφές ζωής βασισμένες στον άνθρακα, στο συγκεκριμένο χρόνο και τόπο μέσα στο σύμπαν. Διαφορετικά: Αν κάτι είναι συμβατό με την ύπαρξή μας, τότε είναι αληθές ακριβώς επειδή υπάρχουμε. Τα ταξίδια στο χρόνο, λοιπόν, κατά πάσα πιθανότητα είναι αδύνατα. Διαφορετικά, οι συχνές αλλαγές του παρελθόντος θα σήμαιναν πως η αιτιότητα δεν θα υφίστατο. Σε μια τέτοια περίπτωση η συνείδησή μας θα αδυνατούσε να ταξινομεί χρονικά τα γεγονότα, επομένως η εφυΐα μας δεν θα μπορούσε να αναπτυχθεί. Έτσι, το γεγονός ότι έχουμε ανεπτυγμένη εφυΐα αποτελεί ισχυρή ένδειξη ότι τα ταξίδια στο χρόνο είναι αδύνατα.

Από αυτό το τελευταίο συλλογιστικό βήμα πιάνονται οι οπαδοί της προοπτικής των ταξιδιών στο χρόνο, ισχυριζόμενοι πως είναι παράλογο να υποθέτουμε ότι η εφυΐα μας δεν έχει περιθώρια βελτίωσης. Αντίθετα, το λογικό είναι να μην λησμονούμε πως η ανθρώπινη νοημοσύνη πάντα θα έχει περιθώρια για διεύρυνση και βελτίωση. Καλλιεργώντας και αναπτύσσοντάς την μέσω της επιστημονικής έρευνας, δεν αποκλείεται να ανακαλύψουμε νέους νόμους, οι οποίοι θα ξεδιαλύνουν μια και καλή σημερινούς γρίφους — π.χ., σαν αυτούς που αφορούν στις παραδοξότητες των χρονοταξιδιών.

Ευσεβής πόθος ή βάσιμη ελπίδα;

Ο χρόνος θα δείξει, αν δεν έχει ήδη.

18 Responses to “Γίνονται *ήδη* ταξίδια στο χρόνο;”

  1. MortisGR | 01/11/2012 at 23:00

    “Που είναι όμως οι τουρίστες από το μέλλον; Ο Stephen Hawking κάποτε παρατήρησε πως η απουσία τους είναι ισχυρή ένδειξη περί της αδυναμίας των ταξιδιών στο χρόνο.”

    Και αν όντως γίνονται ταξίδια στον χρόνο, αλλά όχι από τυχαίους “τουρίστες”, αλλά από επιστήμονες/ερευνητές/ιστορικούς κλπ. με συγκεκριμένες αρμοδιότητες και δουλειές, και όντως υπάρχει κάποιος μηχανισμός/φυσικός νόμος που τους αποτρέπει από το να αλλάζουν τον ρου της ιστορίας; Αν διάφορα φαινομενικά παράδοξα που συμβαίνουν, τα οποία ίσως φαίνεται πως δεν έχουν ακόμα βρει μία σοβαρή λύση, ή ίσως κάποιος δεν ενδιαφέρθηκε να βρει λύση, είναι απόρροια τέτοιον ταξιδίων;

    Φαντάζομαι ο χρόνος θα δείξει, αν όχι για εμάς, ίσως για τα δις-δις-δισέγγονα μας. :)

  2. Lefteris SomniusX | 01/11/2012 at 23:47

    παιδιά, απλά τα πράγματα, μέλλον, όλα τα νικητήρια κουπόνια απο στοίχημα τζόκερ και γυρνάς πίσω και είσαι αντι για ένας δυο, μια χαρά.. το έχει αποδείξει άλλωστε και στο Back to the Future, it F’n works mates!!

  3. neopass | 02/11/2012 at 03:04

    ποιο μελλον ρε παιδια?
    καθε περυσι και καλυτερα!
    εκει που το πανε το θεμα παρακαλαμε να ειμασταν πισω στο 70-80…εκει στην παλια καλη δισκεττα!!

  4. sonic2000gr | 03/11/2012 at 08:31

    Ένα μόνο έχω να πω: Douglas Adams = ΘΕΟΣ!

  5. skrountz | 04/11/2012 at 02:13

    Ωραίο τυπάκι είσαι ρε SubZraw…
    Το συνηθίζεις να κλέβεις άρθρα και να τα αναδημοσιεύεις?
    Ανέφερε τουλάχιστον από που το ξεπατήκωσες .
    περιοδικό Discovery & Science
    Τεύχος 12
    Μάϊος 2006

    • subZraw | 04/11/2012 at 08:20

      Γεια χαρά!
      Πριν την πεις στο “τυπάκι”, με πολύ λίγο ψάξιμο θα έβρισκες ότι subZraw == Χρήστος Βαρελάς. Οπότε, ναι, όλα τα άρθρα της κατηγορίας “mind hacks” που βλέπεις είχαν δημοσιευτεί για πρώτη φορά στο περιοδικό Discovery & Science. Για όσον καιρό το περιοδικό κυκλοφορούσε και πριν αποφασιστεί το κλείσιμό του, το “τυπάκι” αρθρογραφούσε τακτικά εκεί — σχεδόν κάθε μήνα. Έχει κι άλλα άρθρα από αυτή την εποχή. Σταδιακά θα δημοσιευτούν κι αυτά εδώ, κάτω από την κατηγορία “mind hacks”.

      Υπομονή :)

    • pcedit | 06/11/2013 at 11:06

      skrountz τουλάχιστον πες μια συγνώμη για τη “ΠΑΤΑΤΑ” που έγραψες

  6. FAD | 04/11/2012 at 15:30

    Douglas Adams, Ockham, Stephen Hawking, το άρθρο τα είχε όλα. Ρισπέκτ, κύριε subZraw*.

    *Από τα καλύτερα handles που έχω δει, μπάι-δε-γουέι…

    • subZraw | 04/11/2012 at 15:36

      Προφέρεται δε διαφορετικά από το Subzero, αλλά εννοείται ότι δεν επιχειρώ καν να το πω δυνατά :)
      Ευχαριστώ για τον καλό λόγο, BTW!

  7. exterr | 04/11/2012 at 18:29

    @subZraw
    Θα συμφωνήσω με τον FAD, είσαι πολύ respect “τυπάκι” φίλε μου.
    Ημουν πολλά χρόνια συνδρομητής στο περιοδικό (την εποχή πριν γίνει τσελεμεντές.) που φιλοξενούσε το Discovery & Science και το total xacker και διάβαζα πάντα τα άρθρα σου.
    Τώρα που σε ” ξεσκεπάσανε” (χα !) περιμένω να ξαναδιαβάσω όλα τα άρθρα σου.;)
    Επιπλέων χρήσιμο είναι να μάθουν όλα τα τυπάκια ότι εσύ και ο Pvar έχετε γράψει ένα βιβλίο για το Linux (συνόδευε το εν λόγω περιοδικό) το οποίο εμένα και αρκετούς άλλους μας ξεστράβωσε και ότι γενικά είσαι πολυγραφότατος.

    • subZraw | 04/11/2012 at 18:43

      Καλησπέρα :)
      Αν κατάλαβα σε ποιο βιβλίο αναφέρεσαι, να σημειώσω εμφατικά ότι το είχε γράψει ο @pvar — να τα λέμε αυτά! Και ναι, θα ακολουθήσουν κι άλλα άρθρα από το D&S, αρκεί βέβαια να έχουν μια κάποια αξία για τους φίλους του deltaHacker.

      • exterr | 04/11/2012 at 19:22

        Νόμιζα ότι στα credentials έγραφε και subZraw.
        Anyway , αυτό δεν μειώνει την αξία σου αλλά και την αξία των άρθρων που ναι , θέλουμε να ξαναδιαβάσουμε.

        ΥΓ.
        Βρε παιδιά , βάλτε ένα Edit ,αυτό το “Επιπλέων” που έγραψα παραπάνω μου έβγαλε το μάτι:)

        • subZraw | 04/11/2012 at 19:34

          Αν αναφέρεσαι στο βιβλίο με τίτλο “totalLINUX”, τότε εκεί είχα την επιμέλεια παραγωγής. Όλη τη σοβαρή δουλειά την είχε κάνει ο @pvar :) Μπορεί βέβαια να αναφέρεσαι σε κάτι άλλο, το οποίο απλά δεν θυμάμαι :S

          Δυνατότητα για διόρθωση υπάρχει, απ’ όσο βλέπω…

          • exterr | 04/11/2012 at 20:45

            Ναι σε αυτό αναφέρομαι .
            Αλήθεια την ιδέα για ένα τόμο “DeltaLinux” την έχετε σκεφτεί ;

            Οσον αφορά την διόρθωση.
            Συγχώρεσέ με αλλά εσύ το βλέπεις , εγώ γιατί δεν το βλέπω ;
            [Ομολογώ ότι έχω μυωπία και πρεσβυωπία !!! 8) ]

            • subZraw | 04/11/2012 at 20:56

              Χμ, παίζει η διόρθωση να είναι διαθέσιμη μόνο για admins :S Θα ανακρίνω τον UTO (Ueber Technology Officer) της Parabing Creations, αμέσως μόλις επιστρέψει από Κίνα! (Σοβαρά μιλάω, προς τα εκεί μου σουλατσάρει τις τελευταίες μέρες.)

              Όσο για deltaLINUX, ναι, το έχουμε σκεφτεί. Προσωπικά σκέφτομαι και κάτι στο στιλ deltaBSD, αλλά προς το παρόν όχι πολύ σοβαρά :) Όπως και να ‘χει, το μεγαλύτερο θέμα μας προς το παρόν είναι ο διαθέσιμος χρόνος! Όπου να ‘ναι θα ξεκινήσουν κι αυτά τα εβδομαδιαία deltaCasts, οπότε καταλαβαίνεις :)

    • Neroubas | 27/11/2012 at 04:42

      Εσύ και @pvar ξεσκεπαστήκατε. Να ξεσκεπαστούν όλοι :P

  8. giwrg98 | 11/11/2012 at 17:56

    Εκπληκτικό! Ανυπομονώ για περισσότερα άρθρα με παρόμοια θεματολογία! Επίσης έφτιαξα ένα αρχείο MOBI για να διαβάζω το άρθρο και σε Kindle, αν subZraw είσαι εντάξει με αυτό, εδώ είναι: http://bit.ly/XuWeiz

    • subZraw | 11/11/2012 at 18:06

      Χαίρομαι που σου άρεσε το άρθρο :) Και ναι, θα ακολουθήσουν κι άλλα mind hacks! (Με το MOBI δεν έχω πρόβλημα, αλίμονο δηλαδή.)

Leave a Reply

You must be logged in to post a comment.

Σύνδεση

Αρχείο δημοσιεύσεων